Tsvangirai stelt een halfslachtige daad

Oud-oppositiepartij MDC zoekt wanhopig oplossing voor intimidatie door coalitiepartner Zanu-PF.

Dat de Zimbabweaanse premier Morgan Tsvangirai niet meer deelneemt aan kabinetsvergaderingen is volgens de woordvoerder van de partij van president Robert Mugabe „een non-event”. Tsvangirai, die vrijdag aankondigde de regering van nationale eenheid in zijn land tot nader order te boycotten, kan het met die analyse eigenlijk niet geheel oneens zijn: of hij bij het kabinetsoverleg wel aan tafel zit of niet, uiteindelijk heeft Mugabe in Zimbabwe nog altijd de touwtjes in handen. Terwijl de rest van het het kabinet vandaag volgens de woordvoerder in een eerste vergadering zonder de partij MDC „bindende beslissingen” gaat nemen, reist Tsvangirai naar Mozambique om bij het samenwerkingsverband van landen in zuidelijk Afrika (SADC) om steun te vragen.

De directe aanleiding voor het besluit van Tsvangirai om de MDC-ministers tijdelijk terug te trekken was de nieuwe arrestatie van zijn naaste adviseur Roy Bennett. De penningmeester van de MDC zou al in februari tot onderminister van Landbouw benoemd worden, maar op de dag van de installatie van het kabinet van Mugabe en Tsvangirai werd hij opgepakt op verdenking van ‘terrorisme’. De MDC noemt Bennett het slachtoffer van een politieke hetze. In de vlammende toespraak waarin Tsvangirai vrijdag in Harare zijn boycot aankondigde, memoreerde hij dat behalve Bennett nog zeven andere parlementsleden van de MDC de laatste maanden met „gefabriceerde” aanklachten door Justitie achtervolgd zijn. De meerderheid die de MDC in het parlement heeft, wordt zo alras kleiner.

Maar de provocaties van het aan Mugabe loyale opsporingsapparaat zijn niet het enige probleem. De regeringscrisis in Zimbabwe is eigenlijk een direct gevolg van de weefconstructie van het akkoord dat Mugabe en Tsvangirai vorig jaar sloten. Tsvangirai had in maart 2008 de eerste ronde van de verkiezingen gewonnen, maar trok zich na geweld tegen zijn aanhangers terug uit de tweede ronde. Bij de door de SADC geleide onderhandelingen over een coalitie slaagde Mugabe erin om president te blijven én om alle ministeries die iets met nationale veiligheid te maken hebben naar zich toe te trekken. Tegen de zin van een groot deel van zijn achterban nam Tsvangirai het lastige besluit om met Mugabe samen te werken omdat hij naar eigen zeggen alleen zo het creperende volk kon helpen. Minister Tendai Biti, die aanvankelijk tegen samenwerking was, trok op Financiën de economie uit het slop, maar op het platteland ging de terreurcampagne van regeringspartner ZANU-PF, de partij van Mugabe, gewoon door.

Als premier moest Tsvangirai het akkoord aan het Westen proberen te verkopen en dat heeft hij met verve gedaan. Miljarden euro’s ontwikkelingshulp waren volgens hem nodig. Maar een tournee langs donorlanden leverde weinig op. Westerse geldschieters willen eerst serieuze vorderingen zien op het gebied van mensenrechten, justitie en persvrijheid. Dat boven Tsvangirais bureau tegenwoordig een portret van Mugabe hangt, vonden veel donoren weinig vertrouwenwekkend.

Het leek alsof Tsvangirai zelf daadwerkelijk in een bekeerde Mugabe geloofde. Tegen The Guardian zei hij zelfs dat er „enige chemie” tussen hem en Mugabe aan het ontstaan was. Mugabe gebruikt het akkoord vooral om zijn kwalijke reputatie enigszins te repareren en, vergeefs, om sancties tegen hem opgeheven te krijgen.

Na zes maanden zou het coalitieakkoord geëvalueerd worden. Dat is niet gebeurd, zei Tsvangirai vrijdag. ZANU-PF is „totaal niet veranderd”, het akkoord en de MDC worden „misbruikt” en „ministeriële mandaten zijn eenzijdig aangepast”. De veiligheidstroepen doen „alsof het oude regime nog bestaat” en een veiligheidsraad die op aandringen van de MDC is ingesteld om bij politie en leger enigszins een vinger in de pap te houden is één keer bijeen geweest.

Mugabe is een „onbetrouwbare en halsstarrige partner”, weet nu ook de MDC-leider. Om niet nog verder vervreemd te raken van zijn electoraat heeft hij nu een daad gesteld. Maar het is onduidelijk wat de halfslachtige kabinetsboycot kan opleveren. Tsvangirai is niet officieel uit het kabinet gestapt. Hij vergadert weer mee als het politiek akkoord „volledig wordt uitgevoerd”.

Zou Tsvangirai denken dat Mugabe een geloofwaardige partner nodig heeft om aan de macht te blijven of denkt hij dat de oude vos zal bezwijken onder druk van buurlanden? Beide inschattingen zijn gezien Mugabes dominantie sinds 1980 niet erg realistisch. Mugabe heeft al laten weten het „te druk” te hebben voor de klachten van de MDC. Vandaag zat hij een kabinetsvergadering voor.