Placebo dempt pijn in rugzenuw

Mensen met pijnklachten voelen vaak al minder pijn zodra ze denken dat er iets aan hun kwaal gedaan wordt. Duitse onderzoekers hebben nu ontdekt dat ook het ruggemerg bij dit placebo-effect betrokken is. Proefpersonen kregen een placebo, terwijl ze dachten dat het een pijnstiller was. Toch voelden ze minder pijn na een stevige pijnprikkel. Dat was niet louter een subjectieve ervaring. De activiteit in de zogeheten ‘dorsale hoorn’ van het ruggemerg, die pijnprikkels naar de hersenen voert, was meetbaar minder, schreven de onderzoekers vrijdag in het wetenschappelijk tijdschrift Science.

Vroeger gaven artsen hun patiënten bij gebrek aan effectieve medicijnen wel eens een placebo. Ze benadrukten dan dat het een sterk middel was. En dat hielp. Het placebo-effect heeft dan ook alles te maken met de verwachtingen van de patiënt over de behandeling. Illustratief is een onderzoek waaruit bleek dat ‘duurdere’ placebo’s effectiever zijn dan ‘goedkope’. Placebo’s zijn tegenwoordig vooral van belang bij geneesmiddelenonderzoek. De werkzaamheid van een nieuw middel wordt bepaald door patiënten het middel of een placebo te geven, zonder dat zij of de behandelende arts weten wat het is. Alleen middelen die beduidend beter werken dan de placebo slagen.

Eerder bleek al dat bij het placebo-effect in de hersenen endorfinen, lichaamseigen pijnstillers, vrijkomen. Dat sluit echter niet uit dat ook de geleiding van pijnprikkels door het ruggemerg verandert. De onderzoekers vertelden daarom enkele vrijwilligers dat zij het effect van pijnstillende zalf op de activiteit in het ruggenmerg wilden meten. Van tevoren meenden de deelnemers te weten wat ze konden verwachten. Ze kregen eerst een heet voorwerp tegen hun arm. Dit werd herhaald nadat er zogenaamd pijnstillende zalf opgesmeerd was. In werkelijkheid was het voorwerp enigszins afgekoeld, maar de deelnemers verwachtten nu dat de zalf werkte.

Tijdens de eigenlijke test werden twee plekjes op de arm ingesmeerd. Deelnemers kregen te horen dat de ene pijnstiller bevatte (maar die was dus nep) en de andere niets. Beide plekken werden vervolgens met het hete voorwerp aangeraakt. Op de plek waar de deelnemers de pijnstiller verwachtten, gaven zij aan veel minder pijn te voelen. Uit de MRI-beelden bleek dat de aanvankelijk hoge activiteit in de pijnbanen sterk afgenomen was.