Kabul zoekt koortsachtig acceptabele leider

Nieuwsanalyse

Zoveel fraude was er bij de Afghaanse verkiezingen dat eenderde van de stemmen voor Karzai is afgekeurd. Wat een succes moest worden, werd een drama.

Van een eerlijk, democratisch proces is allang geen sprake meer in Afghanistan. Gisteren werd bekend dat er zoveel fraude is gepleegd bij de presidentsverkiezingen, vandaag precies twee maanden geleden, dat bijna een miljoen van de op president Karzai uitgebrachte stemmen ongeldig is verklaard. Nu is de vraag hoe het land alsnog een president krijgt die acceptabel is – voor de Afghanen, voor de landen die troepen in het land hebben en voor de Verenigde Naties.

Koortsachtig is de afgelopen weken naar een uitweg gezocht uit de crisis. Duidelijk was allang dat iedereen beschadigd uit het verkiezingsproces tevoorschijn komt. Maar hoe moet het land verder?

De verkiezingen op 20 augustus hadden moeten laten zien hoe ver Afghanistan met steun van de internationale gemeenschap gekomen is, acht jaar na de omverwerping van het Talibaan-regime. Het was een mijlpaal en het mocht niet mislukken.

Voor de tweede keer gingen de Afghanen hun president kiezen en deze keer waren de verkiezingen niet door de Verenigde Naties georganiseerd, maar door henzelf. Voor de beveiliging zorgden eigen leger en politie, de internationale troepenmacht hield de zaak van enige afstand in de gaten.

Al enkele uren nadat de stembussen gesloten waren, kwamen de felicitaties binnen, vooral uit het Westen. President Obama zei dat het erop leek dat de verkiezingen „succesvol” waren verlopen, ondanks de pogingen van de Talibaan die te verstoren. De Europese Unie sprak van „een goede dag” voor het land. Volgens de VN-gezant in Kabul was alleen al het feit dat de verkiezingen waren doorgegaan een felicitatie aan het Afghaanse volk waard. Felicitaties waren er ook van de Veiligheidsraad van de Verenigde Naties.

Inmiddels is duidelijk dat het een debacle was. De internationale klachtencommissie keurde gisteren wegens fraude 1,3 miljoen van de in totaal 5 miljoen stemmen af en bijna eenderde van de stemmen van Karzai. Daardoor komt zijn eindresultaat uit op minder dan 50 procent. Volgens de grondwet betekent dat dat een tweede verkiezingsronde noodzakelijk is. Maar in Kabul wordt ook rekening gehouden met een alternatief: een akkoord tussen Karzai en zijn voornaamste rivaal, oud-minister van Buitenlandse Zaken Abdullah, om de macht te delen.

Niet alleen is de geloofwaardigheid van Karzai als president door dit alles ondergraven, ook zijn internationale bondgenoten en de Verenigde Naties staan te kijk. En voor president Obama wordt de vraag of hij meer troepen zal sturen, zoals generaal McChrystal heeft gevraagd, alleen nog maar moeilijker. Want hoe valt het in eigen land te verdedigen dat Amerikaanse militairen sneuvelen om een corrupte president te steunen, of een regering waarvan nog niet duidelijk is wie haar gaat leiden?

Hoezeer de regering-Obama hiermee worstelt, werd dezer dagen nog eens duidelijk. Stafchef Emanuel zei zondag dat het onverantwoord zou zijn over extra troepen te beslissen zolang niet duidelijk is of de VS in Kabul wel een echte partner hebben. Ofwel: wie de nieuwe president wordt en hoe hij die positie bemachtigt. Maar minister van Defensie Gates benadrukte gisteren juist dat de Amerikanen met hun besluit over extra troepen niet kunnen wachten tot de verkiezingscrisis in Afghanistan is opgelost.

Vervolg Afghanistan: pagina 4

Tweede ronde risico voor Karzai

Om een oplossing voor de Afghaanse crisis te forceren was de afgelopen dagen niet alleen senator John Kerry in Kabul, de voorzitter van de commissie voor buitenlandse betrekkingen. Op persoonlijke titel is ook de in Afghanistan geboren Amerikaan Zalmay Khalilzad, oud-ambassadeur van de VS in Kabul en vaak getipt als president van Afghanistan, aan de slag gegaan als bemiddelaar op zoek naar een uitweg.

Nu de klachtencommissie haar oordeel heeft geveld, is een ander orgaan aan zet: de door Karzai benoemde verkiezingscommissie moet de bevindingen van de klachtencommissie al dan niet accepteren en zal naar verwachting vandaag nog beslissen of er inderdaad een tweede ronde komt.

Een tweede ronde zal grote logistieke problemen opleveren. Omdat de winter doorgaans in november invalt, zou een nieuwe stembusgang binnen enkele weken georganiseerd moeten worden. In het onherbergzame land met zijn gebrekkige infrastructuur en slechte veiligheidssituatie is dat een enorme opgave.

De Talibaan hebben de verkiezingen in augustus geprobeerd te saboteren en zullen dat waarschijnlijk opnieuw doen. Ook is onduidelijk hoe bij een tweede ronde de stembusfraude voorkomen kan worden die de eerste keer zo’n grote rol speelde.

Op het eerste gezicht lijkt Karzai in een tweede ronde verzekerd van de overwinning. De Pashtun, waar hij toe behoort, maken het grootste deel van de Afghaanse bevolking uit. Zijn rivaal Abdullah is half-Pashtun, half-Tadzjiek, maar wordt algemeen als een Tadzjiek gezien. Dat maakt het moeilijk om te geloven dat hij een meerderheid van de stemmen zou kunnen krijgen.

Toch is een tweede ronde voor Karzai riskant. In augustus had hij zich verzekerd van de steun van allerlei krijgsheren, die hem de stemmen van hun volgelingen toezegden. Of hij er opnieuw zo’n coalitie kan smeden, is nog de vraag.

Daarnaast bestaat het risico dat Karzai door in te stemmen met een tweede ronde delen van zijn aanhang teleurstelt, mensen die in augustus de dreigementen van de Talibaan trotseerden om naar de stembus te gaan en ervan overtuigd waren dat hun man had gewonnen.