EU moet van de drank af

Alcohol duurder maken helpt tegen drankmisbruik, weten ze in Zweden. Moet straks ook de rest van Europa eraan geloven?

Na het rookverbod van vorig jaar dreigt nu een ander genotsartikel in Nederland aan banden te worden gelegd: alcohol. Dat beweert althans de Europese koepelorganisatie van bierbrouwers Brewers of Europe. Volgens de brouwers wil de Zweedse regering, tot eind dit jaar voorzitter van de EU, andere lidstaten een prijsverhoging van alcoholhoudende dranken aanpraten. Ook zouden de Zweden reclamemogelijkheden voor alcohol willen beperken. Dat alles om de volksgezondheid te beschermen.

Een onzalig plan, vinden alcoholproducenten: ten eerste is alleen al de bierindustrie in Europa goed voor 2,5 miljoen banen en jaarlijks 57 miljard euro aan overheidsinkomsten via accijnzen. Vermindering daarvan zou de lidstaten schaden. Bovendien leidt de prijsverhoging niet tot minder alcoholconsumptie, stellen ze.

Hogere prijzen jagen gematigde drinkers volgens de producenten onnodig op kosten, terwijl alleen overmatig drinken een gevaar voor de volksgezondheid oplevert.

„Het is onzin dat wij de andere lidstaten onze wil op het gebied van alcoholbeleid willen opleggen”, zegt Fredrik Moen, volksgezondheidsdeskundige van de Zweedse permanente vertegenwoordiging bij de EU in Brussel. „Het enige wat wij doen is mogelijke maatregelen en wetenschappelijke kennis over gevaren van alcohol verzamelen, die we beschikbaar stellen aan de lidstaten. Zij beslissen zelf wat ze ermee doen.” De nadruk op het effect van prijsverhogingen heeft een Zweeds tintje, erkent hij, „maar die ligt ook in de lijn van recent onderzoek”.

Directeur Wim van Dalen van kennisinstituut Stichting Alcoholpreventie is het daarmee eens. „In wetenschappelijke kring is inmiddels onomstotelijk vastgesteld dat de beschikbaarheid van alcohol voor consumenten de belangrijkste factor is voor de mate van consumptie.” Met andere woorden: voorlichtingscampagnes over schadelijke gevolgen van alcohol helpen wellicht, maar hogere prijzen hebben de meeste invloed.

Uit recent onderzoek van de universiteit van Sheffield blijkt dat een minimumprijs voor alcohol of een algemene prijsverhoging tot minder criminaliteit en minder arbeidsverzuim leidt. Het Centraal Planbureau berekende in 2006 dat de negatieve gevolgen van alcoholgebruik EU-lidstaten vier keer zo veel kosten aan bijvoorbeeld politie en gezondheidszorg als de opbrengst van accijnzen is.

Toch zijn er in Nederland geen plannen om een prijsverhoging door te voeren, laat een woordvoerder van minister Klink (Volksgezondheid, CDA) weten. „Het is het verkeerde moment”, zegt Rob Bovens, coördinator alcoholpreventie bij kennisinstituut Trimbos. „Dit najaar wordt als sluitstuk van een lang en moeizaam proces de nieuwe Drank- en Horecawet in de Tweede Kamer behandeld. Als er een wet veranderd moet worden op dit gebied zijn daar al snel tien departementen bij betrokken die tegenstrijdige belangen hebben: het departement van Cultuur wil dan bijvoorbeeld niet te veel reclame-inkomsten kwijtraken, het departement van Onderwijs wil dat de jeugd wordt beschermd.”

Een onderdeel van de herziene Drankwet is dat de naleving ervan niet meer door de Voedsel- en Warenautoriteit gebeurt, maar door de gemeenten. Die kunnen bijvoorbeeld happy hours verbieden.

Op 1 december overleggen de EU-ministers van Volksgezondheid in Brussel over het alcoholbeleid. Van Dalen: „Daar zullen geen harde accijnsafspraken uit volgen, daarvoor denken de landen te verschillend: in Duitsland is de bierlobby erg sterk en in Zuid-Europese landen ziet men wijn als een normaal landbouwproduct.”

Toch is er volgens hem in veel landen een verschuiving te zien van een ‘vriendelijke’ strategie van alcoholvoorlichting, naar een fermere aanpak. „In Schotland bijvoorbeeld, waar alcoholmisbruik een groot probleem is, gaan ze een wettelijke minimumprijs voor drank invoeren. Dat is waarschijnlijk in strijd met de vrije handel in Europa, maar dat nemen ze voor lief. Ze wachten gewoon tot ze voor het Europese Hof worden gedaagd. Dan zien ze wel verder.”