EU en VS proberen Bosnië alsnog in gareel te krijgen

De EU en de VS proberen een doorbraak te forceren in Bosnië. Het bestuur van het land functioneert niet en het land verliest de aansluiting bij de regio.

Op de internationale militaire basis Butmir vlakbij de Bosnische hoofdstad Sarajevo is vandaag de tweede ronde begonnen van onderhandelingen om de politieke impasse in Bosnië-Herzegovina te doorbreken. De EU en VS sturen aan op een krachtiger centraal bestuur en afronding van het werk van de internationale Hoge Vertegenwoordiger, zodat die post, jaren later dan gepland, kan worden afgeschaft. In ruil daarvoor biedt de EU spoedige liberalisering van het visumregime en uitzicht op toetredingsonderhandelingen.

In een gezamenlijk interview in Bosnische kranten vandaag noemen de eurocommissaris voor uitbreiding Olli Rehn en de Amerikaanse onderminister voor Buitenlandse Zaken James Steinberg ‘Butmir’ de „laatste kans voor deze generatie Bosnische politici om vooruitgang richting volwaardig EU-lidmaatschap te boeken”. Bosnië is in de huidige naoorlogse opzet vrijwel onbestuurbaar gebleken. Moslims (Bosniakken), Kroaten en Serviërs maken elkaar efficiënt besturen onmogelijk.

Het alternatief is een geïsoleerd Bosnië achter gesloten grenzen, omringt door landen zoals Kroatië, Servië en Macedonië die wel integeren in de EU. Bosnische media refereerden de afgelopen weken aan de top als ‘mini-Dayton’, een verwijzing naar de vredesonderhandelingen op een Amerikaanse militaire basis, waar in 1995 het akkoord over beëindiging van de burgeroorlog werd gesloten. In Dayton is de basis gelegd voor de huidige complexe staatsstructuur. Net als toen is de huidige Zweedse minister van Buitenlandse Zaken Carl Bildt een van de onderhandelaars.

De EU probeert te voorkomen dat Bosnië een zwerende wond op de Balkan blijft. Ook de Amerikanen is er veel aan gelegen de Bosniërs vooruit te helpen. Het aanvankelijke Amerikaanse succes, de beëindiging van de oorlog in 1995, is de afgelopen jaren vastgelopen in een nog altijd niet gesloten complex dossier.

Ondanks alle druk en betrokkenheid van zowel VS als EU, is de kans niet groot dat de top in Butmir tot een doorbraak leidt. De eerste gespreksronde, op 9 oktober, leverde niets op. De betrokken politici, van zeven verschillende politieke partijen, waren na afloop nog net zo verdeeld als altijd.

De Bosnische moslims willen een meer centraal bestuur. Bosnische Serviërs, die hun eigen entiteit binnen Bosnië-Herzegovina hebben, vinden het voorgestelde pakket juist een aantasting van hun recht op zelfbestuur. De leider van de Bosnische Serviërs, Milorad Dodik, verklaarde gisteren al dat hij onmogelijk met de voorstellen kan instemmen.

De voorstellen zijn, voorzover ze zijn uitgelekt, pragmatisch en bescheiden. De diplomaten willen hervormingen afronden, waarna de functie van internationale Hoge Vertegenwoordiger zoals voorzien in Dayton, eindelijk kan worden afgeschaft. Ook stellen ze wijzigingen voor die er op zijn gericht EU-wetgeving efficiënt te kunnen aannemen en in voeren. De parlementen van de deelrepublieken behouden echter de mogelijkheid om beslissingen te blokkeren die op federaal niveau met een meerderheid zijn aangenomen. Dat is vooral een eis van de Serviërs.

Geen van de drie betrokken etnische groepen, Bosniakken, Kroaten en Serviërs, is blij met het voorstelde pakket, zegt Muharem Bazdulj, commentator van het dagblad Oslobodjenje in Sarajevo. „Maar als de politieke vertegenwoordigers van de Bosniakken rationeel zijn, dan nemen ze genoegen met deze kleine stap voorwaarts. „Hij vreest echter dat de Bosniakken onderling te verdeeld zijn om tot een rationeel besluit te komen.

Net als Bazdulj verwacht de Bosnisch Servische ex-minister van Financiën en publicist Svetlana Cenic uit Banja Luka hooguit „cosmetische aanpassingen” van het Bosnisch bestuursmodel. Iets meer zetels voor het federaal parlement; één president met twee vicepresidenten in plaats van het huidig driekoppig presidentschap. „Dat zal vervolgens als enorm succes worden gepresenteerd, want de internationale gemeenschap zoekt wanhopig naar succes in Bosnië”, voorspelt ze telefonisch.

Tot nu toe heeft de EU een voortrekkersrol in de onderhandelingen. Carl Bildt die zelf na de oorlog de eerste Hoge Vertegenwoordiger in Bosnie was (van 1995 tot 1997) lijkt vastbesloten het Zweeds EU-presidentschap te gebruiken voor winst op dit dossier.

Het daadwerkelijk uitsluiten van de Bosniërs uit de Europese familie is op langere termijn geen reële optie. Cenic is pessimistisch. Maar, zegt ze. „Als de Amerikanen zien dat de EU-initiatieven wederom nergens toe leiden, kunnen zij altijd nog besluiten tot een echt Dayton 2”.