De vrouw van de farao heeft er het rijk alleen

Met de opening afgelopen weekeinde van het Neues Museum is het Museumeiland in Berlijn voltooid.

Het is een publiekstrekker van wereldklasse.

Het Neues Museum is, zoals directeur Neil MacGregor van het British Museum het zegt, 'het grootste monument van de Verlichting'. (Foto AFP) People visit Berlin's "Neuen Museum" (New Museum) on October 15, 2009. The Museum is to be re-opened on October 17, 2009. After around ten years of planning, restoration and rebuilding lead by British architect David Chipperfield, the Neues Museum - heavily damaged and partly destroyed in the Second World War and still ruin at the time of German reunification - has been rebuilt and its remaining parts carefully restored. AFP PHOTO DDP / BERTHOLD STADLER GERMANY OUT AFP

De schone is gekomen. Nefertiti’s beroemde buste staat in het Neues Museum, het spectaculaire sluitstuk van het museumeiland in Berlijn, dat vrijdag geopend werd. De vrouw van de Egyptische farao Achnaton, aanbeden als een zonnegodin, is te vinden in een vitrine in de zuidkoepel van het museum. Ze heeft het rijk bijna alleen in dat mooie zaaltje, waar haar mysterieuze schoonheid beter dan ooit tot haar recht komt.

Al op honderd stappen afstand zie je Nefertiti (‘de mooie vrouw die gekomen is’) staan. Ze kijkt door de zalen en portalen naar de noordkoepel, waar zonnegod Helios is te ontwaren, uitgehouwen in marmer; een ander pronkstuk. Nefertiti’s blik fascineert, niet in de laatste plaats door haar ene lege oog. Het andere straalt daardoor zo intens dat het haast iets levends krijgt.

Bondskanselier Angela Merkel heeft het Neues Museum geopend, of eigenlijk: heropend. Het museum, rond 1840 ontworpen door Friedrich August Stüler, heeft een Doornroosjeslaap doorgemaakt. Sinds 1939 was het dicht, in de oorlog werd het gebombardeerd, daarna blootgesteld aan de elementen en overwoekerd. Het werd ten slotte gewekt door architect David Chipperfield. Hij renoveerde het met veel gevoel voor wat hij intact aantrof.

Directeur Michael Eissenhauer van de Berlijnse staatsmusea, noemt het Neues Museum „een bravourestuk” en „schitterende architectuur”. Bezoekers kunnen nog maar in contigenten van twaalfhonderd man naar binnen, zo kwetsbaar worden collectie en pand geacht. Met achtduizend vierkante meter expositieruimte en negenduizend objecten is het ook „een publiekstrekker van wereldklasse”, zegt Eissenhauer. Erin ondergebracht zijn het Egyptische museum en de papyrusverzameling, het museum voor de oudste geschiedenis en de collectie van de klassieke oudheid. De verzamelingen huisden in andere musea en depots. Bij elkaar gaat het om een enorme hoeveelheid historische voorwerpen, vele van grote schoonheid en uniciteit.

De collecties gaan vrijwel naadloos in elkaar over. Het Neues Museum heeft mede hierdoor zijn oude functie terug van esthetisch en intellectueel museummodel. Hier kun je kijken en genieten, maar je kunt ook leren hoe de wereld duizenden jaren geleden functioneerde. Het Neues Museum is, zoals directeur Neil MacGregor van het British Museum in Die Welt schrijft, „het grootste monument van de Verlichting”.

Het Neues Museum is het laatste grote saneringsproject op het Museuminsel in Berlijn. Op een eiland in de Spree zijn vijf wereldberoemde musea gevestigd: Bode Museum, Pergamon, Alte Nationalgalerie, Altes en Neues Museum. Miljoenen mensen komen er jaarlijks op af.

Het Neues Museum valt op door zijn deels geschonden uiterlijk. Architect Chipperfield heeft bewust alle herinneringen bewaard aan de gewelddadigheden die het pand heeft doorstaan. Kogelinslagen zijn niet weg geplamuurd; sleetsheid door jarenlang gebruik is volop aan te treffen. „De geschiedenis laat nu eenmaal sporen achter”, zegt Chipperfield. Waar verwoesting heerste, moest hij ingrijpen; het monumentale nieuwe trapportaal getuigt daarvan.

Topstukken staan op alle etages. Nefertiti natuurlijk, maar ook de beroemde ‘groene kop’, een mannelijke sculptuur uit 400 voor Christus, is van grote intensiteit. Betoverend is de drieduizend jaar oude ‘gouden hoed’: 74 centimeter hoog puur goud van 0,06 millimeter dik; voorzien van een duizelingwekkend calendarium dat informatie geeft over jaargetijden en maansverduistering.

Maar ook het kleinere trekt de aandacht. In een bakstenen nis met glazen dak hangt een miniem reliëf van farao Achnaton. Zijn hoofd is met precisie uitgesneden in kalksteen. Z’n gelaatstrekken, met als belangrijkste kenmerk de wulpse lippen, komen zelfs in dit tableautje van vijftien bij vijftien centimeter goed naar voren.

Het heeft meer dan tweehonderd miljoen euro gekost, maar het Neues Museum is een juweel geworden. Nu begint in de woorden van Hermann Parzinger, voorzitter van de stichting Pruisisch cultuurbezit, „een nieuw tijdperk voor het museumeiland in Berlijn. Na zeventig jaar zijn eindelijk weer alle huizen toegankelijk”.

Neues Museum, ma t/m wo en zo 10 - 18 uur, do t/m za 10 - 20 uur.