Dit moet je zien: Dave Eggers over onderwijs, supergaaf

TEDtalks zijn lezingen van achttien minuten over ‘ideas worth spreading’.

Volgende maand is er voor het eerst een TED-conferentie in Nederland. Het zingt rond.

Wacht maar. Binnenkort sta je in de kroeg en vindt iemand het nodig te refereren aan dat geweldige praatje van schrijver-filosoof Alain de Botton op ted.com, of dat van evolutionair bioloog Jared Diamond, of dat van oud-Microsoft-topman Bill Gates. En ineens is iedereen zijn favoriete TED-filmpjes aan het opnoemen. Iets vergelijkbaars gaat je overkomen tijdens een etentje: tussen twee gangen door zet de gastheer zijn laptop op tafel. Dit moeten jullie zien, zegt hij. Dave Eggers over openbaar onderwijs, supergaaf. Vervolgens kijken de gasten achttien minuten lang naar de TEDtalk van de Amerikaanse schrijver.

Het TED-virus lijkt na de Verenigde Staten nu ook Nederland te hebben bereikt. Bloggers plaatsen gretig links naar de TEDtalks, vrienden mailen elkaar hun favoriete filmpjes, fans schijnen de gewoonte te hebben om dagelijks een filmpje bij de koffie te kijken, om zo de dag geïnspireerd te beginnen. Ook de eerste TED-verslaafden zijn gesignaleerd: liefhebbers die de ruim 500 filmpjes een of meerdere malen hebben bekeken.

Nog nooit van TED gehoord? Niks om je voor te schamen. TED (Technology, Entertainment & Design) is de naam van een jaarlijkse conferentie in Long Beach, Californië, die wordt georganiseerd door een non-profit-organisatie. Onlangs is er een tweede jaarlijkse conferentie bijgekomen in Oxford. Onder het motto „ideas worth spreading” krijgen uiteenlopende sprekers achttien minuten de tijd om een interessant idee te presenteren. Zo deelden de afgelopen jaren invloedrijke politici en opinieleiders het podium met obscure wetenschappers, beginnende internet-ondernemers en visionaire kunstenaars. Bill Clinton, Gordon Brown, Al Gore, Stephen Hawking, en Karen Armstrong zijn enkele beroemdheden die op een TED-conferentie een praatje hebben gehouden. De TEDtalks die sinds april 2007 zijn gehouden, worden geleidelijk op de website ted.com geplaatst.

Sindsdien spreekt TED tot de verbeelding van velen. Meer dan 15 miljoen mensen bezochten de site en bekeken samen al 100 miljoen TEDtalks.

Een van de best bekeken speeches is die van de Zweedse hoogleraar Hans Rosling over zijn non-profit-organisatie Gapminder. Met aanstekelijk enthousiasme presenteert hij wereldwijde gezondheids- en welvaartstatistieken van de Verenigde Naties in een bewegende animatie. Goed bestuur maakt landen rijker en inwoners gezonder, is zijn aanlokkelijke boodschap: een betere wereld ligt binnen handbereik.

De TED-conferenties zijn in de Verenigde Staten zo populair dat genodigden met plezier het lidmaatschapsgeld van 6.000 dollar neerleggen. Van een wat nerdy conferentie in 1984 – waar de eerste Apple Macintosh computer werd gepresenteerd – is TED uitgegroeid tot een vierdaags society-evenement. Kaartjes zijn ‘invitation only’, en zelfs de sprekers wordt gevraagd het lidmaatschapsgeld te betalen. Niemand die het in zijn hoofd haalt daarop te bezuinigen. Ideeën zijn de nieuwe rock-’n-roll, schreef The Guardian, en TED het nieuwe Woodstock.

Sinds april dit jaar verstrekt de organisatie licenties aan zogenaamde TEDsters: iedereen die een TED-conferentie heeft bijgewoond. Die licentie stelt hen in staat een eigen TED-conferentie te organiseren. Zo zijn er al in ruim honderd landen zogenaamde TEDx’en gehouden, variërend van bijeenkomsten waar een tiental studenten een diavoorstelling bijwonen tot grootse evenementen waar honderden op af komen.

Een Nederlandse TEDx-conferentie kon niet lang uitblijven. Op 20 november vindt in het Koninklijk Instituut voor de Tropen TEDx Amsterdam plaats. Van onder anderen econome Mabel Wisse Smit, staatssecretaris van Buitenlandse Zaken Frans Timmermans en oud-astronaut Wubbo Ockels is al bekendgemaakt dat ze er zullen spreken. Veel ogen zullen gericht zijn op Kevin Kelly, een van de invloedrijkste denkers op het gebied van technologie en oprichter van het populaire tijdschrift over digitale cultuur Wired.

Nog niet alle vijftien sprekers van de eendaagse conferentie zijn bekendgemaakt. „Dat is onderdeel van de magie van TED”, vertelt initiatiefnemer en internetondernemer Jim Stolze. „We laten de lijst met sprekers druppelsgewijs uitlekken, zodat mensen blijven uitkijken naar de volgende bekendmaking.” Dat TEDx Amsterdam dezelfde magische aantrekkingskracht heeft als de grote Amerikaanse conferentie is nu al een feit: de organisatie kreeg 2.700 aanmeldingen binnen, terwijl er maar 400 plaatsen te vergeven zijn.

Wat mensen wereldwijd zo bezeten maakt van een website met gefilmde powerpointpresentaties? Dat heeft veel te maken met het motto: een op TED gepresenteerd idee moet ook echt de moeite van het verspreiden waard zijn. Dat mag eenvoudig klinken, maar het legt de lat hoog: alleen toonaangevend onderzoek en werkelijk nieuwe inzichten zijn goed genoeg. Een zogenoemde TEDtalk doe je niet zomaar even. Mensen oefenen maandenlang op hun lezing van achttien minuten en wie denkt zich er gemakkelijk vanaf te kunnen maken, zoals acteur Stephen Fry op de laatste TED Global in Oxford, valt genadeloos door de mand en kreeg onder meer in The New York Times een negatieve recensie van zijn TEDtalk.

En dan is er nog het aanstekelijke optimisme van de sprekers. Zo presenteert de Britse uitvinder Michael Prichard in een van de onlangs toegevoegde filmpjes zijn ‘lifesaver bottle’, waarin vervuild water eenvoudig gereinigd kan worden; een goedkope en revolutionaire manier om schoon water naar crisisgebieden te krijgen. Waarom delen we die flessen niet allang uit op de plekken waar het nodig is, wil je direct weten – de wereld verbeteren lijkt op TED soms kinderlijk eenvoudig. Ook de nieuwste technische snufjes die elk jaar op de conferentie worden gepresenteerd dragen de belofte in zich van een beter leven. Zo werd op TED in juli van dit jaar de eerste openbare demonstratie van draadloze energie gegeven: een flatscreen zonder snoer, zonder stekker. Weg met die rommel onder je bureau!

Dát verklaart de aantrekkingskracht die TED wereldwijd heeft. Het is een tempel voor de vooruitgang, waar een exclusieve voorhoede gevat en smaakvol de weg wijst naar een betere en meer gerieflijke wereld. Een paradijs waar armoede tot het verleden behoort, de poolkappen omvangrijk zijn, en niemand zijn laptop ooit nog in het stopcontact hoeft te steken.

Levert die toekomstmuziek ook echt wat op? Jawel. De TED-conferentie is de plek waar schatrijke weldoeners projecten voor hun vele foundations vinden. Zo schijnt Bill Gates, de rijkste filantroop ter wereld, elk jaar op TED met dollars te strooien. Maar de organisatie zal vooral wijzen op een ander effect: de mensen die ted.com bezoeken verlaten de site bewuster van de problemen in de wereld, of geïnspireerd door een nieuwe ontwikkeling in de wetenschap.

De TED-liefhebbers in de kroeg en de gastheer van het etentje hebben dus wel een punt. Het zijn mensen die een glimp proberen op te vangen van een betere, verder ontwikkelde wereld. Geanimeerd vertellen ze over de wetenschapper die op ted.com voorspelt binnen tien jaar een werkend en sprekend computermodel van de hersenen te hebben ontwikkeld. Daarmee kunnen we de geheimen van ons bewustzijn ontrafelen, en wellicht op termijn neurologische aandoeningen genezen. De resultaten komt dat artificiële brein zelf op TED presenteren.