Wraak!

Een minnares schreef uit wraak een boek over meesteroplichter Madoff. Helaas voor haar: wraak geeft stress.

Waarom Madoffs minnares wraak nam...

Sheryl Weinstein ontmoette Bernard Madoff voor het eerst op 25 februari 1988, in het Lipstick Building in New York. Zij was 39 en financieel directeur van Hadassah, een grote Amerikaans-Joodse vrouwenorganisatie. Hij was 49, en een donateur had hem genoemd als de perfecte beheerder voor zijn gift van zeven miljoen dollar. Dus daar moesten Madoff en Weinstein over praten. Hij vond haar direct aantrekkelijk, voelde ze. Zij vond hem intrigerend. Ze bleven regelmatig lunchen. Beiden waren al jaren getrouwd.

Weinstein had uiteraard geen idee van Madoffs miljardenfraude, toen ze vijf jaar later besloot om ook haar eigen geld en dat van haar moeder bij hem onder te brengen – ze hoopte op de stabiele winst van 18 tot 20 procent die hij ook voor Hadassah behaalde. En toen, pas nadat ze hem haar geld had toevertrouwd, deden ze het voor het eerst met elkaar, stiekem, in een hotel. Als ze hem financieel kon vertrouwen, dan kon ze dat ook op een intiemere manier.

Dat schrijft Weinstein in haar net verschenen boek Madoff’s Other Secret: Love, Money, Bernie and Me. Ze geeft er nog veel meer informatie in over de affaire die Madoff en zij ruim een jaar lang hadden. Ze beschrijft hoe extreem zijn lichaam schokte tijdens de seks – de eerste keer dacht ze dat hij een hartaanval kreeg, maar inmiddels denkt ze dat zijn tics te maken hebben met het syndroom van Gilles de la Tourette. En ze laat de wereld weten dat Madoff een zeer kleine penis heeft: „Before Bernie, I’d been with only two men. Still, I knew this man was not well-endowed.”

Dat laatste detail is volgens Weinstein de sleutel tot Madoffs persoonlijkheid. In een interview met Time (26 augustus 2009) vertelde ze dat zijn ‘kleintje’ echt een issue voor hem was: ze had er zelf wat ‘onderzoek’ naar gedaan en zoiets kan de psyche vanaf jonge leeftijd ernstig beschadigen. Ze denkt dat Madoffs zwendel zijn oorsprong heeft in zijn gevoelens van tekortschieten, onder andere op ‘dat vlak’.

Madoff’s Other Secret lijkt de ultieme wraakactie. Weinstein had zeven verschillende rekeningen voor zichzelf en haar familie bij Madoff lopen; al dat geld was weg. Ze moest haar huis verkopen, want ze had een paar jaar eerder de hypotheek verhoogd om meer geld naar Madoff te kunnen brengen. Ze dacht net dat ze financieel ‘binnen’ was. Maar na zijn arrestatie drong tot haar door: ‘I am probably the only person in the world who has been screwed twice by Bernie Madoff’, schrijft ze. Ze biechtte de affaire van 15 jaar geleden op aan haar echtgenoot en schreef haar memoires.

Het maakte haar sterker, voelde ze. En nu wil ze de hele zaak graag achter zich laten. Maar het is de vraag of dat lukt. Want zo werkt het niet, met wraak.

... en waarom vergeving beter is

Er is de laatste tien jaar binnen de sociale psychologie vooral veel onderzoek gedaan naar het omgekeerde van wraak: vergeving, vertelt Johan Karremans van de Radboud Universiteit in Nijmegen. Hij is gespecialiseerd in het onderwerp. Iemand vergeven, blijkt uit talloze studies, is goed voor de eigen geestelijke en lichamelijke gezondheid. Het maakt gelukkiger, vermindert de stress, verlaagt de bloeddruk en het versterkt de band met degene die jou iets heeft aangedaan.

Dat laatste is de functie van vergeving, zegt Karremans. „Na vergeving kun je je relatie met iemand voortzetten. Maar de stress neemt ook af als je iemand vergeeft met wie je verder niets meer te maken hebt. En je hoeft die persoon ook niet per se helemaal te omarmen, maar het is belangrijk dat je het gebeurde een plaats geeft, waardoor je negatieve gevoelens en bitterheid afnemen.” Dan kun je verder.

Dat hopen mensen die wraak nemen ook te bereiken. Maar uit een vorig jaar gepubliceerd onderzoek bleek dat mensen die wraak nemen juist minder goed kunnen loslaten wat er gebeurd is. Ze blijven tobben, ze hebben zichzelf ermee. Wraak nemen voelt wel lekker, legt Karremans uit. Eventjes. „Uit neurofysiologisch onderzoek blijkt dat bij mensen die wraak nemen tijdens een spelletje, het beloningscentrum in de hersenen actief wordt. Ik denk ook dat het schrijven van zo’n boek over Madoff voor die vrouw echt goed voelde. Maar op de langere termijn geeft het waarschijnlijk meer stress.”

Sommige mensen kunnen beter vergeven dan anderen, vertelt Karremans. „Narcistische mensen zijn er slecht in; die vinden dat ze er recht op hebben goed behandeld te worden. En wie veel piekert of een heel sterk rechtvaardigheidsgevoel heeft, blijft ook meer hangen in wat hem is aangedaan.” Maar er is hoop voor zulke mensen: in de VS bestaat al een therapievorm die Forgiveness Therapy heet. En die werkt.