Wil de echte Radovan opstaan?

Het Joegoslaviëtribunaal begint binnenkort met het proces tegen de Bosnisch-Servische leider Radovan Karadzic. In de jaren dat hij op de vlucht was, deed hij zich voor als alternatief genezer. De man met de vele gezichten.

CAPTION ADDITION -- ADDING DATE OF ANNOUNCEMENT -- (FILES) This file picture taken on July 31, 2008 shows former Bosnian Serb leader Radovan Karadzic in the court room of the International Criminal Tribunal for the Former Yugoslavia at the start of his initial appearance in The Hague. The UN's Yugoslav war crimes court said on October 6, 2009 that the genocide trial of Karadzic will start two days later than the October 19 scheduled date and may face further delays. Karadzic stands accused of 11 charges for his role in the 1992-95 Bosnian war, including war crimes and crimes against humanity. AFP PHOTO POOL JERRY LAMPEN AFP

Zijn huidige verschijning is hoe ze hem in gedachten moeten hebben gehad bij de vervaardiging van de buste die in het centrum van Belgrado in de etalage van een boekhandel staat. Radovan Karadzic als mild glimlachende denker, de blik neergeslagen onder een onstuimige kuif. De ogen van het stenen hoofd rusten op het oeuvre van Radovan Karadzic de dichter.

Toen in 2005 zijn laatste boek werd uitgegeven, slofte de voormalige president van de Bosnische Serviërs al als alternatief genezer Dragan Dabic door de uitgestrekte flatwijk Nieuw Belgrado, aan de overkant van de Sava. Meestal gehuld in zwarte blouse, grote grijze baard en zijn haar achterovergekamd in een knotje. Een pose die hij met een verbazingwekkende vanzelfsprekendheid aannam. Bijna dertien jaar was hij voortvluchtig toen hij vorig jaar werd opgepakt.

Dit is geen etalage waar mensen voor blijven treuzelen. In de stoffige ruit van de boekwinkel zit een ster. Er hangen geen lichtbakken met de naam van de zaak aan de gevel. Iedereen weet wat hier te halen is. Een rechtgeaard Servische nationalist, op zoek naar een passend boek voor zijn koffietafel, slaagt hier gegarandeerd. De winkel heeft een uitgebreide collectie werken over bedreigde kloosters in Kosovo en boeken over elke tegen Servië gerichte internationale samenzweringstheorie, inclusief die over waarom het proces van het Joegoslavië-tribunaal tegen Slobodan Milosevic doorgestoken kaart was.

Bekende kost voor de mannen die in de winkelstraten van de Servische hoofdstad flyers uitdelen met boze teksten over het onrecht dat Karadzic in Den Haag wordt aangedaan. Nu het proces tegen de van oorlogsmisdaden verdachte Karadzic binnenkort van start gaat, zullen ze weer vaker opduiken. Mannen die liever een varken aan het spit draaien dan een veganistisch hapje eten in de wereld van alternatieve geneeskunde. Toen hij op de vlucht was, zocht Radovan Karadzic, alias Dragan Dabic, zijn heil niet bij deze types die de straat op gingen toen hij in juli 2008 uitgeleverd werd. Met welke mensen hij zich wel omringde, laten de foto’s zien op deze pagina’s.

Karadzic heeft altijd liever tegen intellectuelen aangeschurkt dan met het volk geflirt. Hij voelde aan wat de mensen om hem heen wilden horen, had de flair en het opportunisme om de juiste politieke vrienden te maken. Dat is één verklaring voor hoe een jongen uit een anti-communistische familie in een Montenegrijns bergdorp carrière als psychiater en politicus wist te maken in het Sarajevo van de jaren zeventig en tachtig, waar de communistische partijtop de dienst uitmaakte.

De Karadzic die zijn huidige fanatieke fans hebben verkozen te onthouden, is Radovan de Veldheer. De man die in camouflagepak of met een lange mantel om zijn schouders handen van soldaten kwam schudden. Die met zelfvertrouwen buitenlandse verslaggevers te woord stond, met als decor de belegering van Sarajevo. Samen met de voortvluchtige Bosnisch-Servische generaal Ratko Mladic is Karadzic symbool van verzet tegen de in hun ogen anti-Servische internationale gemeenschap. Voor wie dat wil zien, kleeft hen beiden het succes aan van een recente oorlog die voor Serviërs niet geheel op verlies is uitgedraaid. De door Serviërs bewoonde gebieden in Kroatië zijn verloren, evenals de provincie Kosovo. Maar de helft van de federatie Bosnië-Herzegovina is nu een zelfstandige Servische republiek.

Hoe markant zijn kuif ook, het profiel van Karadzic past slecht op T-shirts. De lage opkomst bij de demonstraties na zijn arrestatie bewees dat het voor Serviërs moeilijk is om echt van hem te houden. Karadzic heeft veel gezichten, maar zijn imago is niet dat van man van het volk en hardwerkend militair, zoals van Ratko Mladic die formeel onder zijn bevel viel. Psychiater en dichter Karadzic werd toch vooral beroemd als politicus. Een beroepsgroep die op de Balkan synoniem is voor profiteren, zakken vullen en corruptie.

Ten tijde van de oorlog (1992-1995) paste Karadzic naadloos in dat profiel. Hij verhuisde met zijn vrouw en dochter naar het luxe Intercontinental Hotel in Belgrado en liet het breed hangen. Naast de strijd in Bosnië had de leider van de Bosnische Serviers het begin jaren negentig druk met affaires en zijn handen vol aan zijn vrouw die openlijk jaloers was. Een hautaine man die zijn eigen gezin niet onder controle had. Hij bouwde een imago op van een oorlogsprofiteur en gokker, een beetje roekeloos en soms zelfs dom. Een ijdeltuit die volgens journalisten die hem tijdens de oorlog ontmoetten, een slap handje gaf en zich – trots op zijn beheersing van het Engels – graag liet interviewen. Hij nodigde zelf internationale journalisten uit om kampen te filmen waar Bosnische moslims werden mishandeld. Om die mishandelingen vervolgens ronduit te ontkennen.

Tegen de rechters in Den Haag is hij beleefd, praat met twee woorden en maakt zelfs zo nu en dan een grapje. Karadzic weet dat hij altijd heeft geteerd op zijn communicatieve talenten en probeert vrienden te maken waar dat eigenlijk niet kan. Hij is teruggekropen in de huid van intellectueel. Net als tijdens de oorlog zoekt hij contact met de media, een beter podium dan de rechtszaal, om zijn gelijk voor het voetlicht te brengen. Bijgestaan door juristen zal Karadzic met verve zijn eigen verdediging voeren. Zijn laatste grote rol.