Oud barnsteen werpt nieuw licht op de evolutie van hars producerende planten

Amerikaanse onderzoekers hebben barnsteen van 320 miljoen jaar oud gevonden. Het is meer dan 70 miljoen jaar ouder dan de tot nu toe vroegste vondsten van deze fossiele vorm van hars (Science, 2 oktober).

De herkomst van de hars is een mysterie. Zo weten de onderzoekers nog niet van welke plant het gevonden barnsteen precies afkomstig is. Daarvoor hebben ze een fossiel nodig van een plant met hars eraan en die hebben ze nog niet gevonden.

Planten produceren hars om insecten, planteneters en schimmels van zich af te houden en om wonden te helen. Als de hars in contact komt met licht of lucht, vormt het een harde massa. Deze uitgeharde hars blijft goed bewaard in sedimenten en fossiliseert uiteindelijk tot barnsteen.

Het gevonden barnsteen lijkt qua chemische samenstelling erg op de hars van moderne loofbomen. De voorouders van de loofbomen ontstonden echter pas in het vroege Krijt (145 tot 100 miljoen jaar geleden).

De vroegste fossielen met materiaal dat aan hars doet denken stammen uit de periode waarin het gevonden barnsteen is geproduceerd. Maar de chemische samenstelling van deze fossielen lijkt totaal niet op hars uit bestaande of uitgestorven planten.

Zo is de hars uit naald- en loofbomen veel complexer. Om te beginnen verschillen de harsen van naald- en loofbomen chemisch gezien van elkaar. De moleculen waaruit de harsen zijn opgebouwd zijn elkaars spiegelbeeld. Het biochemische mechanisme dat de harsproductie in planten verzorgt, kan maar een van beide spiegelbeelden maken.

Evolutionair gezien waren de naaldbomen eerder dan de loofbomen. De vroegste barnsteenvondsten tot nu toe bevatten dan ook uitsluitend het naaldboomspiegelbeeld. Barnsteen met het loofboomspiegelbeeld kwam tot nu toe pas veel later voor.

Het lijkt er nu op dat de biochemische mechanismen die een van beide spiegelbeelden produceren, al meer dan 320 miljoen jaar geleden van elkaar gescheiden zijn geraakt.

Djoke Hendriks