Magneetveld in het melkwegstelsel beïnvloedt heliosfeer

Rond de zon maakt de zonnewind – deeltjesstraling uit de zon – een holte in de ijle materie die tussen de sterren hangt. De grens van deze holte, die heliosfeer wordt genoemd, ligt vier maal verder van de zon vandaan dan Neptunus van de zon afligt. Astronomen hebben nu ontdekt dat deze holte in veel sterkere mate wordt beïnvloed door het magnetisch veld van het melkwegstelsel dan tot nu toe werd gedacht. Dat blijkt uit metingen van de Interstellar Boundary Explorer (IBEX), de NASA-satelliet die sinds een jaar om de aarde draait (Science Express, 15 oktober).

Astronomen hadden verwacht dat de grens van de heliosfeer een vrij homogene structuur zou hebben. Het was dan ook een grote verrassing toen zij op de hemelkaarten die IBEX van die grens maakt, een heel lange, smalle band ontdekten die twee tot drie maal zo helder is als alle andere details. Deze band wijst er op dat zich aan de grens van de heliosfeer een langgerekt gebied met een veel hogere concentratie energierijke atomen bevindt, atomen die op de een of andere manier bijeen worden gedreven. Dat was nog niet opgemerkt door de twee Amerikaanse Voyagers (ooit gelanceerd in 1977) die inmiddels deze verre contreien al lange tijd doorkruisen.

IBEX draait in een baan die hem ruwweg om de week tot bijna de baan van de maan brengt. Ver van de aarde detecteert hij atomen die vanuit de interstellaire ruimte de invloedssfeer van de zon zijn binnengekomen. Sommige atomen kregen na binnenkomst zo’n hoge energie en snelheid dat ze al na een jaar de baan van de aarde bereikten. IBEX meet hun aanvliegrichting en energie. Deze metingen worden verwerkt tot hemelkaarten die een beeld geven van de grens van de heliosfeer.

De lange, dunne vorm van de nu ontdekte band suggereert dat men hier het effect van een magnetisch veld ziet. Dat veld bevindt zich buiten de heliosfeer, in de ijle ruimte tussen de sterren, maar heeft blijkbaar een belangrijke invloed op de grenslaag van die heliosfeer. Probleem is echter, zo verklaren de onderzoekers in koor, dat de fysische modellen, die de wisselwerking tussen het interstellaire medium en de heliosfeer beschrijven, het ontstaan van zo’n structuur niet kunnen verklaren. En dat wijst er weer op dat in deze modellen nog iets belangrijks ontbreekt. George Beekman