Heel even Russische oppositie

Opstand in het Russische parlement. De oppositie, die anders het Kremlin in alles volgt, loopt boos weg uit de Doema. Toch democratie in Rusland?

Het Kremlin leek woensdagochtend heel even de strakke regie in het Russische politieke theater kwijt te zijn, toen de drie oppositiepartijen in de Doema, het Russische parlement, ineens boos de vergaderzaal uitliepen. „Het is voor het eerst in de geschiedenis van het postcommunistische Rusland dat we zoiets hebben gezien”, zegt Aleksej Bagarjakov, plaatsvervangend fractieleider van de opstandige Communistische Partij. „De achterblijvers raakten geheel in paniek.”

Waren de anders zo volgzame oppositiepartijen ineens in een echte parlementaire oppositie veranderd? Nee, luidt het antwoord van veel waarnemers. Want aan het eind van de volgende dag was de politieke binnenbrand alweer uitgedoofd. Eén telefoontje van president Dmitri Medvedev en een gesprek met Doemavoorzitter Boris Gryzlov van regeringspartij Verenigd Rusland bleken voldoende om de lastpakken in het gareel te krijgen. Gisteren zaten twee van hen, de extreemrechtse Liberaal Democratische Partij van Rusland (LDPR) en Rechtvaardig Rusland, als vanouds in hun zetels. De communisten doen vanaf woensdag weer mee, als de Doema de federale begroting behandelt.

Aanleiding voor de opstand was dat de drie oppositiepartijen in de lokale verkiezingen, die afgelopen zondag in een groot deel van Rusland werden gehouden, dramatisch zijn verslagen door Verenigd Rusland. De LDPR en Rechtvaardig Rusland verdwenen zelfs uit de Moskouse gemeenteraad.

Volgens de drie was er op grote schaal stembusfraude gepleegd, wat door onafhankelijke verkiezingswaarnemers wordt bevestigd. Toen de oppositiepartijen bovendien woensdag aan het begin van de parlementszitting niet langer dan de statutair vastgestelde minuut hun grieven mochten uiten, kwam het tot een uitbarsting.

Kopstuk Vladimir Zjirinovski van de LDPR nam daarbij het voortouw. „Voor mij en mijn afgevaardigden is het walgelijk om samen in de vergaderzaal te zitten met een partij van bedriegers, dieven, ploerten en intriganten”, zei hij op zijn gebruikelijke provocerende toon. Daarna verliet zijn fractie de zaal, gevolgd door de twee andere oppositiepartijen.

Fractielid Joeri Kaïso van de LDPR zegt daags na het incident over de afgelopen verkiezingen dat zijn partij „het beu is om altijd haar stemmen aan Verenigd Rusland te moeten afstaan”. Hij zegt: „In Moskou hadden we volgens exitpolls 13 procent van de stemmen veroverd, maar uiteindelijk kregen we slechts 6,2 procent en belandden we onder de kiesdrempel (van 7 procent, red.). We eisen nu hertelling van de stemmen en bestraffing van gouverneurs die hun kiezers voor de keuze hebben gesteld op Verenigd Rusland te stemmen of hun baan te verliezen.”

Grigori Plagodnikov, fractiemedewerker van Rechtvaardig Rusland, eist namens zijn partij een onafhankelijk onderzoek naar de verkiezingen. „De schuldigen moeten worden gestraft en de uitslagen ongeldig verklaard in die gebieden waar de fraude het grootst was”, zegt hij. „We zijn inmiddels druk bezig met het verzamelen van bewijzen. Zo weten we al dat in Moskou gigantisch is gefraudeerd.”

Een van de eisen van de drie partijen was een gesprek met president Medvedev. Hij had Verenigd Rusland maandag met zijn ‘welverdiende’ zege gefeliciteerd en leek even vergeten te zijn dat hij in augustus nog had opgeroepen tot een groter democratisch gehalte van deze verkiezingen. Ook beweerde Medvedev toen dat Verenigd Rusland niet een eeuwig monopolie op de macht had. Mogelijk hebben de oppositiepartijen zich door het ‘selectieve’ geheugen van de president laten aansporen tot hun actie. Aanmoedigende factor was ook dat premier Poetin, hun aller boeman, in China was. Medvedev zei echter de komende week geen tijd voor hen te hebben.

Vooralsnog heeft de oppositie met haar acties niets bereikt. Het Kremlin heeft de regie weer strak in handen. De vraag is dan ook waar het de oppositiepartijen nou eigenlijk om te doen was?

Volgens Vitali Ivanov van het Centrum voor Politieke Conjunctuur van Rusland niet om een hertelling van de stemmen. „Dat zal namelijk niet gebeuren als het aan het Kremlin ligt. En in feite zit ook de oppositie daar niet op te wachten. Het enige doel van de drie oppositiepartijen was aan hun electoraat te laten zien ze niet de deurmat van Verenigd Rusland zijn.”

Ook denkt Ivanov dat ze extra garanties van Medvedev willen voor de lokale verkiezingen van de lente van 2010. „Want dan gaat het over nieuwe parlementen in acht belangrijke regio’s. Over de afgelopen verkiezingen krijgen ze nu in het beste geval een psychotherapeutisch gesprek met de president en gaan ze daarna weer gewoon aan het werk.”

Als voorlopige beloning krijgen de drie oppositiefracties in het vervolg vijf minuten spreektijd bij de opening van een parlementszitting, een winst van vier minuten dus. De Russische internetkrant Gazeta.ru zette vanmorgen dan ook schertsend als kop boven haar verslag: ‘De oppositie van vijf minuten’.

„Uiteindelijk stelt die hele actie van de parlementaire oppositiepartijen niets voor”, zegt politicoloog Valeria Kasamara van de Hoge School voor Economie. „Hoogstens kun je zeggen dat ze morele genoegdoening hebben gekregen en een dag lang de kans hebben gehad om uitvoerig in de staatsmedia te verschijnen – een kans die ze anders nooit krijgen. De echte oppositie in Rusland bevindt zich nu eenmaal buiten de Doema.”

Lees meer over het moderne Rusland op nrc.nl/moskou