Vele zalen vol schoonheid en uniciteit

Met de opening van het Neues Museum wordt vandaag het Museumeiland in Berlijn, met daarop vijf wereldberoemde musea, voltooid.

Het beeld van Nerftiti in het heropende Neues Museum in Berlijn. Het beeld, onderdeel van een permanente tentoonstelling Egyptische kunstschatten, is vanaf vandaag weer te zien op het Museuminsel Foto Reuters The famous 3,300-year-old bust of Queen Nefertiti seen at the "Neues Museum", New Museum, on the so-called Museum Island during a media preview in Berlin, Germany, Thursday, Oct. 15, 2009. Berlin's Neues Museum will be reopened on Friday, Oct. 16, 2009 and welcome back the famed bust of the Egyptian Queen Nefertiti, more than 60 years after World War II bombing left much of the building in ruins. The building will be reopened after a decade of painstaking restoration work, marking a major step forward in a marathon project to revive the German capital's neoclassical Museum Island complex. British architect David Chipperfield reconstructed the remains of the 'Neues Museum', originally built by Friedrich August Stueler between 1843 and 1855. (AP Photo/Markus Schreiber) AP;Associated Press

De schone is gekomen. Nefertiti’s beroemde buste staat in het vandaag geopende Neues Museum in Berlijn, het spectaculaire sluitstuk van het museumeiland in de Duitse hoofdstad. De vrouw van de Egyptische farao Achnaton, aanbeden als een zonnegodin, is te vinden in een vitrine in de zuidkoepel van het museum. Ze heeft het rijk bijna alleen in dat mooie zaaltje, waar haar mysterieuze schoonheid beter dan ooit tot z’n recht komt.

Al op honderd stappen afstand zie je Nefertiti (‘de mooie vrouw die gekomen is’) staan. Ze kijkt door de zalen en portalen naar de noordkoepel, waar zonnegod Helios is te ontwaren, uitgehouwen in marmer; een ander pronkstuk van het museum. Nefertiti’s blik fascineert, niet in de laatste plaats door haar ene lege oog, waardoor het andere zo intensief straalt dat het haast iets levends krijgt.

Bondskanselier Angela Merkel heeft vandaag het Neues Museum geopend, of eigenlijk: heropend. Het museum, rond 1840 ontworpen door Friedrich August Stüler, heeft een Doornroosje-slaap doorgemaakt. Sinds 1939 was het gesloten, in de oorlog gebombardeerd, daarna blootgesteld aan de elementen en overwoekerd door planten en bomen. Om ten slotte te worden wakker gekust door de architect David Chipperfield, die het renoveerde met veel gevoel voor al wat hij intact aantrof.

Michael Eissenhauer, directeur van de Berlijnse staatsmusea, noemt het Neues Museum „een bravourestuk” en „schitterende architectuur”. Vandaag en morgen is er open dag. Daarna kunnen bezoekers nog maar in contigenten van twaalfhonderd man naar binnen, zo kwetsbaar worden collectie en pand geacht. Met achtduizend vierkante meter expositieruimte en negenduizend objecten is het ook „een publiekstrekker van wereldklasse”, zegt Eissenhauer. Erin ondergebracht zijn het Egyptische museum en de papyrusverzameling, het museum voor de oudste geschiedenis en de collectie van de klassieke Oudheid. De verzamelingen huisden in andere musea en depots. Bij elkaar gaat het om een enorme hoeveelheid historische voorwerpen, vele van grote schoonheid en uniciteit.

De collecties gaan vrijwel naadloos in elkaar over. Het Neues Museum heeft mede hierdoor zijn oude functie terug van esthetisch en intellectueel museummodel. Hier kun je kijken en genieten, maar je kunt ook leren hoe de wereld duizenden jaren geleden functioneerde. Het Neues Museum is, zoals directeur Neil MacGregor van het British Museum vandaag in Die Welt schrijft, „het grootste monument van de Verlichting”.

Het Neues Museum is het laatste grote saneringsproject op het Museuminsel in Berlijn. In het hart van de stad op een eiland in de Spree zijn vijf wereldberoemde musea gevestigd: Bode Museum, Pergamon, Alte Nationalgalerie, Altes en Neues Museum. Miljoenen komen er jaarlijks op af.

Het Neues Museum valt op door zijn deels geschonden uiterlijk. Architect Chipperfield heeft bewust alle herinneringen bewaard aan de gewelddadigheden die het pand heeft doorstaan. Kogelinslagen zijn niet weg geplamuurd; sleetsheid door jarenlang gebruik zijn volop aan te treffen. „De geschiedenis laat nu eenmaal sporen achter”, zegt Chipperfield. Waar verwoesting heerste, moest hij ingrijpen; het monumentale nieuwe trapportaal getuigt daarvan.

Topstukken staan op alle etages. Nefertiti natuurlijk, maar ook de beroemde ‘groene kop’, een mannelijke sculptuur uit 400 voor Christus, is van grote intensiteit. Betoverend is de drieduizend jaar oude ‘gouden hoed’: 74 centimeter hoog puur goud van 0,06 millimeter dik; voorzien van een duizelingwekkend calendarium dat informatie geeft over jaargetijden en maansverduistering. Materiaaltechnisch een hoogstandje, wiskundig een openbaring.

Maar ook het kleinere trekt de aandacht. In een bakstenen nis met glazen dak hangt een miniem reliëf van farao Achnaton. Zijn hoofd is met precisie uitgesneden in kalksteen. Z’n gelaatstrekken, met als belangrijkste kenmerk de wulpse lippen, komen zelfs in dit tableautje van vijftien bij vijftien centimeter goed naar voren.

Het heeft meer dan tweehonderd miljoen euro gekost, maar het Neues Museum is een juweel geworden. Nu begint, in de woorden van Hermann Parzinger, voorzitter van de stichting Pruisisch cultuurbezit, „een nieuw tijdperk voor het museumeiland in Berlijn. Na zeventig jaar zijn eindelijk weer alle huizen toegankelijk”.