Toneelstuk rond DSB nu bijna afgelopen

Nieuwsanalyse

DSB kreeg nog een kans voor de bühne. Tegen het wijdverbreide gebrek aan vertrouwen lijkt geen reddingsplan opgewassen.

Failliet was DSB nog niet vanmiddag bij het ter perse gaan van deze krant. Maar de belangrijkste spelers hadden hun toneelstukje wel opgevoerd in een Nederlandse versie van 24, de televisieserie die altijd een etmaal duurt.

De Tweede Kamer schrapte gisteren een debat en kortte een ander in opdat Wouter Bos mee kon helpen bij de laatste poging DSB te redden. De minister had zojuist grondig uiteengezet dat DSB een bank zonder perspectief is. Bos ontving vervolgens Dirk Scheringa op zijn departement aan het Haagse Korte Voorhout. „Ik wil niet dat mij het verwijt treft dat ik niet netjes ben omgegaan met de heer Scheringa”, legde hij na zijn ontmoeting uit.

De bankier uit Wognum mocht vervolgens pogen gisteravond vijf Nederlandse grootbanken aan het Amsterdamse Frederiksplein ervan te overtuigen zijn bank over te nemen. Afgelopen weekeinde wilden zij dat alleen doen met een garantie van 5 miljard euro van de Nederlandse staat – onbespreekbaar voor Wouter Bos. Hij piekert er niet over om geld van de belastingbetaler te gebruiken voor een bank die in zijn ogen niet gezond en niet levensvatbaar is.

Actualiteitenprogramma’s hielden de spanning er tot laat nog in met tussentijdse overschakelingen naar journalisten ter plaatse en mini-interviews met Dirk. Maar hoe masseer je 5 miljard euro onzekerheid weg?

Dat is zeker moeilijk voor bestuurders die al veel vertrouwen verloren. Het bestuur van DNB jokte over de kosten van een regeling met Stichting Steunfonds Hypotheekproblemen. Die zou 26 miljoen kostten, zeiden bestuurders. Bij de rechter werd erkend dat dit bedrag 85 miljoen euro betrof – dat verschil kwam overeen met een kwart van het eigen vermogen.

Eerder deze maand konden ongeruste DSB-klanten niet bij hun geld komen, want de website was volgens Wognum door hackers aangevallen. Maar minister Bos zei gisteren dat aan dat verhaal wordt getwijfeld.

Meningen over DSB blijken heel bepalend voor de financiële situatie van de bank. De onrust over de handelspraktijken van DSB vergrootte de kans op claims. Daarom ging De Nederlandsche Bank twijfelen aan de kwaliteit van de hypotheken van DSB. Ofwel: die zijn minder waard dan gedacht. Die inschatting heeft zijn weerslag op wat DSB van de Europese Centrale Bank mag lenen. Dat bedrag ging op 5 oktober door het verslechterde onderpand – de hypotheken – met 800 miljoen euro omlaag. „Dat besluit was cruciaal”, erkende Bos gisteren. Het bedrag is nog groter dan de slordige 660 miljoen euro die klanten de afgelopen weken bij de bank weghaalden.

De bewindvoerders vinden dat je de bezittingen en schulden niet mag waarderen alsof het bedrijf DSB blijft draaien. Maar als je taxeert tegen liquidatiewaarde heeft de bank direct ruim een half miljard euro minder kapitaal. De kosten van liquidatie vagen volgens hen al 200 miljoen euro van het vermogen weg. In die zin wordt een bank vanzelf ongezond als je denkt dat zij ongezond is.

Er leven veel vragen over het gevoerde toezicht. De bank verloor vertrouwen van het publiek door te grote hypotheken die zij verstrekte en dure koopsompolissen. AFM deed nog onderzoek naar die praktijken. Scheringa kreeg geen goedkeurende verklaring van de accountant voor de cijfers van zijn belangrijkste vehikel, DSB Beheer. Dat had kennelijk geen gevolgen. En wat is de zeggingskracht van persberichten van De Nederlandsche Bank dat DSB „aan de eisen van liquiditeit en solvabiliteit voldoet” – in gewoon Nederlands: de bank is oké – als zij twee weken later sneeft?

De Tweede Kamer wil dat het onderzoek naar het DSB-debacle niet door de toezichthouders wordt uitgevoerd, maar door onafhankelijke onderzoekers, juist omdat zij veel vragen heeft over de rol van de Autoriteit Financiële Markten en De Nederlandsche Bank. Maar minister Bos heeft daar geen zin in.

De problemen in de financiële sector resulteren in opmerkelijke politieke koerswijzigingen. CDA en VVD willen een grotere rol van de overheid dan PvdA’er Bos. De Kamer wil provisies op beleggingsverzekeringen en koopsompolissen maximeren – mede door de problemen bij DSB. Voor Bos gaat dat te ver. De Kamer wil ook verbieden dat verzekeraars bonussen geven aan tussenpersonen als zij hun producten verkopen. Bos wil daar uitzonderingen maken.

Het CDA zei onlangs het gedoe met bonussen van bankiers „spuugzat” te zijn en wil dat de minister strenger hiertegen optreedt dan hij al doet. Frans Weekers (VVD) zei gisteren tegen de minister: „De financiële sector blijkt absoluut niet volwassen genoeg voor zelfregulering. Als het om deze sector gaat heb ik even het vertrouwen verloren in zelfregulering.” Kamerlid Jolande Sap (GroenLinks) wist niet wat ze hoorde. „Minister, het zijn voor ons in dat opzicht mooie tijden”, zei ze. „Het CDA dat bonussen spuugzat is, de VVD die de provisies spuugzat is. Wie had dat nu kunnen bevroeden?”