Lees het eerste, mijd het tweede, hoop op het derde

Ignacio Martínez de Pisón: Melktanden. Vertaald door Dorotea ter Horst. Signatuur, 406 blz. € 22,95.

De even bizarre als ongemakkelijke foto op de kaft van het boek klopt: een kleine jongen in een fascistenuniformpje brengt de Romeinse groet. Dat is, in de net vertaalde roman Melktanden van de Spaanse schrijver Ignacio Martínez de Pisón, de kleine Juan die elk jaar met grootvader Raffaele meegaat naar de herdenking van de gevallenen in de Burgeroorlog. Niet van alle gevallenen: alleen de Italiaanse, die aan de zijde van Franco streden tegen het rode gevaar.

Raffaele is de oudste in de familie Cameroni, waarvan Melktanden de wederwaardigheden vertelt, Juan de jongste. Die familie is Italiaans en Spaans. Ooit kwam Raffaele met Mussolini’s troepen naar Spanje, trouwde er en kreeg drie zonen, die van Italië alleen hun achternaam erfden. Zij werden door-en-door Spaans, maar Raffaele bleef zijn afkomst trouw: zakelijk door het uitbouwen van een pasta-fabriek; ideologisch door zijn jaarlijkse gang naar het Sacrario Militare Italiano. Hij gaat samen met zijn speciaal uitgedoste kleinzoon – totdat zijn zoon en schoondochter het niet meer hebben willen en de klad komt in het toch al niet soepel verlopende familieleven. De bom barst wanneer Raffaele in Italië een eerdere echtgenote en dochter blijkt te hebben, die al vele jaren denken dat hij in de Burgeroorlog om het leven kwam.

Ignacio Martínez de Pisón schreef een respectabel oeuvre bij elkaar, waaruit drie jaar geleden de imposante roman De tijd van de vrouwen werd vertaald. Ook een familiesaga, maar met drie zusters in de hoofdrol. Martínez de Pisón betoonde zich er een kundig schrijver, die je al lezende steeds meer bewondert. Nergens worden de drie zussen, elk met een eigen karakter en stem, clichématig. Steeds meer worden zij levensechte figuren van wie het moeilijk afscheid te nemen is.

Het verschil met Melktanden kon niet groter zijn. Niet alleen omdat de schrijver nu plots geen gemeenplaats lijkt te schuwen, maar vooral omdat het verhaal verteld wordt op de tuttig-inlevende toon van de meisjesroman, waarin alles met naam en toenaam moet worden uitgelegd.

Hoe eenzelfde auteur na een schitterend boek als De tijd van de vrouwen een gedrocht als Melktanden kan schrijven, is het ondoorgrondelijke raadsel van de literatuur. Lees daarom het eerder vertaalde boek van Martínez de Pisón, mijd het tweede en hoop op het derde.