Grof schandaal of alleen een verschil in smaak?

Waar winden stedelingen zich over op? In Bloemendaal strijden bewoners voor behoud van een verwaarloosd landschapspark.

Drie mannen staan bij de ingang van een park om over de schoonheid ervan te vertellen. En over het „schandaal” dat hier straks vijf appartementengebouwen worden neergezet, als gevolg waarvan een landschapstuin met fraai aangelegde vijvers en een bomenlaantje verdwijnen. Het park ligt op de grens van Bloemendaal en Haarlem, naast een schoolgebouw.

Martin Wassen: „Bloemendaal laat zich graag voorstaan op het vele groen en alle cultuurhistorie in de gemeente. En dan dit wegvagen! Leerlingen van deze school kijken uit het raam en zien straks vrijwel geen enkele boom meer. Met dit plan wordt elk historisch besef uitgewist. Deze respectloze omgang met het verleden is bijzonder moeilijk te verteren.”

Wassen, hoogleraar milieuwetenschappen aan de Universiteit van Utrecht, is voorzitter van de Vereniging Marinehospitaalterrein die strijdt tegen de bouwplannen. Het terrein ligt er verwaarloosd bij. Vijvers zijn bevuild met afval. Bomen kwijnen weg. Onkruid woekert op de paden. Het Marinehospitaal werd bijna twintig jaar geleden gesloten. Enkele jaren later verwoestte een brand het gebouw. Sindsdien is er discussie over wat met het ruim twee hectare grote terrein moet gebeuren.

Wethouder Tames Kokke (VVD) vindt de „kern van het probleem” een verschil in smaak over twee bouwplannen. Kokke: „Er lag een ontwerp om kleine gebouwen over het park te verspreiden met als gevolg dat het hele gebied zou verstedelijken. Daarvoor pleit de vereniging van professor Wassen. Maar de gemeenteraad heeft gekozen voor een plan waarin grotere gebouwen op enkele plaatsen zijn geconcentreerd, waarbij het park zo veel mogelijk intact blijft.”

Een merkwaardige voorstelling van zaken, menen de drie heren in het park. Ze spreken van „ergerlijke geschiedvervalsing”. Het kleinschalige ontwerp werd zes jaar geleden, naar zij zeggen, „om dubieuze redenen” verruild voor het huidige ontwerp. En dat plan laat het park allerminst intact, stelt actievoerder Teun Schermerhorn. Er worden 255, deels monumentale, bomen gekapt, 83 procent van het totaal, en twee historische vijvers maken plaats voor een nieuwe, grote waterpartij. „Het park wordt vernietigd.” Groenstroken tussen de gebouwen ontbreken, zeggen de mannen, en waar volgens afspraak een ondergrondse parkeergarage zou komen, voorziet het plan van bouwer BAM in een bovengrondse, goedkopere garage. „Men wil zo veel mogelijk huizen bouwen en verdienen”, zegt actievoerder Jac de Ruiter.

De gemeente Bloemendaal ontkent niet dat er bomen verdwijnen. „Helaas zal er, ondanks uiterste zorgvuldigheid bij het ontwerpen, een behoorlijk aantal bomen gekapt moeten worden om het park aan te kunnen leggen”, meldt een gemeentelijke brochure. Wethouder Kokke: „Het is jammer dat de oude bomen moeten verdwijnen. Maar we moeten niet doen alsof we die voor drie eeuwen konden behouden. Die bomen hebben ook het eeuwige leven niet. En veel andere bomen die worden gekapt, zijn jonge, onlangs opgeschoten bomen van lage kwaliteit.”

Een deel van het park behoorde oorspronkelijk tot Villa Tetterode, een rijksmonument dat onlangs is verkocht en weer wordt bewoond. Het park zelf is geen monument. In een advies van vijf jaar geleden spreekt tuinhistoricus Eric Blok van een „kwalitatief hoogwaardige aanleg”. Hij schrijft: „Bij het wegdenken van alle opslag ontstaat het beeld van een ruime aanleg met open ruimten, geflankeerd door solitaire bomen en boomgroepen. Hier doorheen slingeren twee fraaie waterpartijen.”

De Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, de vroegere Rijksdienst voor Monumentenzorg, laat weten dat de tuin waardevol is, maar niet juridisch is beschermd. „Het behoud van cultureel erfgoed is voor een belangrijk deel de verantwoordelijkheid van gemeenten.”

De tegenstanders van de bouwplannen hebben, namens honderden sympathisanten, de nodige juridische procedures achter de rug. Ze hebben aangevoerd dat het bouwplan op „meer dan twintig punten” afwijkt van het bestemmingsplan. De gemeenteraad van Bloemendaal liet daarop onderzoek uitvoeren en inderdaad, dat bleek gedeeltelijk te kloppen. Vervolgens besloten burgemeester en wethouders van Bloemendaal het bouwplan aan te passen en op andere punten vrijstelling van het bestemmingsplan te verlenen. „Terwijl de gemeente zelf heeft bepaald dat van moderne bestemmingsplannen als deze geen vrijstelling verleend mag worden”, zeggen de actievoerders.

De rechtbank en de Raad van State hebben bepaald dat de gemeente niet onrechtmatig heeft gehandeld. De actievoerders hebben nu hun hoop gevestigd op een nog lopende procedure bij de Raad van State. Ook betwijfelen ze of de BAM de „peperdure appartementen” kan verkopen in de crisistijd. Ten slotte zou de gemeenteraad in actie moeten komen. Teun Schermerhorn: „De gemeenteraad is jarenlang bedonderd.” Wethouder Kokke: „Laten we ophouden met die procedures. Wat er aan het plan niet deugde, is hersteld. Er komt niet meer bouwvolume dan vroeger met het Marinehospitaal. Er is grote belangstelling om er te wonen. Nee, we hebben echt een acceptabele oplossing gevonden.”