Domweg gelukkig in Geuzenveld

Ineke Teijmant en Bart Sorgedrager: Geuzenveld. Bas Lubberhuizen, 183 blz. €24,50

Met buurten is het net als met winkels. Jarenlang kom je er regelmatig langs en verandert er niets. Maar op een dag blijkt de winkel of de buurt verdwenen en kun je je niet meer herinneren hoe die winkel of de buurt eruit zag. Daarom brengt uitgeverij Bas Lubberhuizen nu al enkele jaren regelmatig boeken uit over ‘verdwijnende en veranderende buurten in Amsterdam’. Die liggen, zoals de Kolenkitbuurt en Meer en Vaart, vooral in Nieuw-West, het belangrijkste onderdeel van het beroemde Algemeen Uitbreidingsplan (AUP) uit 1934. Hier wordt in het kader van de stedelijke vernieuwing nu al een jaar of tien verwoed gesloopt en gebouwd.

De nieuwste in deze prachtige serie geheugensteunen gaat niet over een buurt, maar een wijk: Geuzenveld. Hier zijn in de afgelopen jaren al vele blokken uit de jaren vijftig gesloopt om plaats te maken voor nieuwbouw. De komende jaren zullen nog veel meer oorspronkelijke woningen verdwijnen, zodat Geuzenveld over een jaar of tien volledig van gedaante is veranderd.

Geuzenveld heeft dezelfde opzet als de eerdere uitgaven in de serie. Oude zwart- witfoto’s van stralend nieuwe blokken onder wederopbouwwolken laten zien hoe de wijk vroeger was, nieuwe kleurenfoto’s, van Bart Sorgedrager, brengen het huidige Geuzenveld in beeld. Sorgedrager heeft ook interieurs met hun huidige bewoners gefotografeerd. Opvallend vaak hebben ze hun kleine kamers volgezet met reusachtige banken. Meestal zijn het allochtonen: in Geuzenveld leven 111 nationaliteiten.

Stadssocioloog Ineke Teijmant vertelt, in brokken, de geschiedenis van Geuzenveld. Ze schrijft over de geuzen, aan wie de wijk zijn naam ontleent en behandelt natuurlijk het oorspronkelijke ontwerp van Cornelis van Eesteren. Ook laat ze zien hoe zes verschillende architecten, onder wie Willem Marinus Dudok en Willem van Tijen, de zes buurten van Geuzenveld ontwierpen. Dat ging met gekrakeel gepaard. Dudok vond de openheid en de afwezigheid van traditionele straten in Van Eesterens plan eigenlijk maar niets. ‘Als de straat er nog niet was, moest ze zo spoedig mogelijk worden uitgevonden’, zei hij bij een bespreking. Toch ontwierp ook Dudok geen straten met gesloten gevelwanden, maar vrijstaande flats rondom hoven.

Geuzenveld werpt een onthullend licht op Nieuw-West. Van Eesterens AUP is nog altijd omgeven met een heiligheid die het ontwerp onaantastbaar maakt. Vooral architectuurhistorici vinden dat de huidige stedelijke vernieuwing het karakter van het oorspronkelijke ontwerp geweld aan doet. Maar Teijmant laat zien dat Van Eesteren zelf al niet erg tevreden was over grote delen van Amsterdam Nieuw-West. Slotervaart, eerder gebouwd dan Geuzenveld, vond hij bijvoorbeeld te verbrokkeld. En de zes buurtarchitecten klaagden over de minimale budgetten voor hun wederopbouwwoningen. Het eindresultaat vonden ze, toen al, te schraal en te iel.

Toch zijn veel huidige Geuzenvelders heel tevreden over hun woning en wijk, zo blijkt uit de interviews van Teijmant met hen. ‘Opmerkelijk is dat de bewoners van Geuzenveld, uit welke windstreek ze ook kwamen, positiever over hun buurt zijn geweest dan de ontwerpers 50 jaar geleden’, luidt de laatste zin van het hoofdstuk ‘111 Nationaliteiten’ in Geuzenveld.