Denk: doet geen pijn

Op het punt een tatoeage te nemen? Of om in een dampend heet bad te stappen? Denk dan hardop: ‘Dit gaat geen pijn doen.’ De mate waarop we pijn voelen, hangt namelijk sterk af van wat we verwachten. Dit blijkt uit onderzoek op tien dappere proefpersonen bij Wake Forest University School of Medicine (VS). De arme zielen werden geblinddoekt en kregen herhaaldelijk een hete staaf tegen hun onderbeen. Die verhitte een klein stukje huid tot 46, 48 of 50 graden Celsius. Genoeg voor serieuze pijn, maar niet voor brandwonden. De intensiteit van de pijnervaring werd onder andere gemeten met hersenscans. 50 graden deed het meeste pijn, maar dit werd een stuk minder als de proefpersonen werd wijsgemaakt dat ze ‘slechts’ 46 graden te verduren kregen. De afname in pijn was vergelijkbaar met die van een kleine dosis morfine. Denken dat iets geen pijn gaat doen, werkt dus als een uitstekende pijnstiller. Ook aan de andere kant van de oceaan, aan de Universiteit van Oxford, is een goede truc ontdekt om pijn te verzachten. In een experiment maakten proefpersonen handbewegingen. Ze kampten allemaal met chronische pijn in hun gewrichten, het was dus een onaangename ervaring. Tijdens de bewegingen keken ze naar hun pijnlijke hand. Hierbij keken ze soms door een vergrootglas, soms door een verkleinglas, soms door een glazen plaat, en soms zonder tussenkomst van lenzen.

De resultaten waren opmerkelijk. Wanneer de proefpersonen door een vergrootglas keken, rapporteerden ze meer pijn dan normaal. Dit effect was niet alleen subjectief, maar ook objectief: de zwellingen in de vingers werden groter. Door te kijken door een verkleinglas werd de pijn juist minder dan normaal. Ook de zwellingen namen af. Hoe kan dit? Waarschijnlijk foppen de lenzen onze hersenen. Een vergroot beeld van een pijnlijke ledemaat doet ons brein geloven dat er sprake is van een groot probleem. De hersenen versturen extra pijnsignalen, want hier moet snel wat aan gedaan worden. Bij het zien van een verkleind beeld gebeurt het tegenovergestelde: ach, denkt het brein, het valt wel mee.

Rik Kuiper en Tonie Mudde

In de serie ‘Nooit geweten’ wordt wekelijks een wetenschappelijke tip gegeven.