De naarheid van Heijermans' 'Ghetto' wordt niet verdoezeld

Theater Ghetto door Het Toneel Speelt. Gezien: 15/10 Stadsschouwburg, A’dam. Tournee t/m 19/12. www.hettoneelspeelt.nl * * * *

Een steen vliegt door de ruiten, het is duister in de kelderachtige ruimte. Een Joodse familie is bang. Moeder dekt de tafel voor Sabbat. Buiten klinkt het rumoer van pogroms. In de dramatische episode Ahasverus (1893) schetst schrijver Herman Heijermans in enkele briljante trekken de eeuwigdurende opgejaagdheid van het Joodse volk, gesitueerd in een Russische gehucht in Nizjni Novgorod.

Regisseur Jaap Spijkers van Het Toneel Speelt brengt Ahasverus als sinistere minutenwals voorafgaand aan het treurspel Ghetto (1898). Aanvankelijk is het een raadselachtig spel, maar kijkend naar Ghetto valt het op zijn plaats. Hoofdrolspeler Mark Rietman, een blinde voddenhandelaar, staat eenzaam op de bühne van een grijze, golfplaten loods, een sterk ontwerp van Guus van Geffen. Uit de nok tuimelt een baal vodden. Rietman vertolkt de rol van Sachel met een dwingend realisme. Zijn blindheid mimeert hij perfect. Die ogenstraf en het gruwelijke verleden dat hij nooit kan vergeten, tekenen hem. Hij voert zijn hang naar Joodse rituelen op, zijn haat jegens Christenen is al even rigide.

Ghetto is een ongemakkelijk toneelstuk. Het is moedig van Het Toneel Speelt dat ze de naarheid niet verdoezelen. Net zoals bij de rol van Shylock in De Koopman van Venetië is er sinds de eerste opvoering discussie over de antisemitische tendens ervan. In het hart van dit Joodse huishouden bevindt zich het christelijke meisje Rose. Zij is verliefd op Rafaël, zoon van de voddenman. Acteur Nasrdin Dchar trekt de rol als idealist die de muur tussen Joods en Christelijk, oud en nieuw, naar zich toe. De werelden staan hard en soms hatelijk tegenover elkaar. Rietman ontwikkelt zich tot een wrekende vader, die het christenmeisje tot zelfmoord drijft. Zijn zoon vervloekt hem en de wereld van segregatie in plaats van assimilatie waarvoor hij, de blinde, staat.

De Rose van Sjaan Duinhoven is roerend, een mooie rol is ook Rebbe Haëzer (Paul Hoes): met redelijkheid probeert hij vergeefs partijen te verzoenen. Regisseur Spijkers en cast spelen Heijermans’ tragedie genadeloos, en terecht.

Achtergrond: CS, pagina 8