Beroemdheden en ook kopers op beurs Frieze

Op Frieze is de top van de eigentijdse kunst te koop. „We moeten harder werken voor minder verkoop.”

Een van de opvallendste statements op de Frieze Art Fair in Londen is een nieuwe serie werken van de Thaise kunstenaar Rirkrit Tiravanija. Was Tiravanija voorheen bekend om vriendelijke sociale performances, dit keer heeft hij de stand van Gavin Brown’s enterprise uit New York vol gehangen met krantenpagina’s met daarop in grote letters de tekst ‘The days of this society are numbered’. Ze knallen er behoorlijk uit, wat een hele prestatie is op de Frieze, maar je vraagt je wel meteen af welke society Tiravanija bedoelt – keus genoeg. De maatschappij in het algemeen? De artistieke ‘society’? Of die van de kopers en galeriehouders?

Toch lijkt juist die laatste groep zich nauwelijks in Tiravanija’s pessimisme te herkennen, constateren ze zelf met enige opluchting. Alle betrokkenen verwachtten een spannende beurs na de stormachtige ontwikkelingen van de laatste jaren. Bij de opening van de beurs in 2007 stonden, zoals een galeriehouder het uitdrukte, „de rijke dames nog met hun Louis Vuitton-tassen om zich heen te meppen om als eerste bij hun favoriete kunstenaar te zijn”. Vorig jaar was het, een maand na het ineenstorten van de beurzen, angstaanjagend stil. En dus sloop de onzekerheid erin; grote Amerikaanse galeries als Anton Kern, Tanya Bonakdar en Metro Pictures besloten dit jaar de oversteek naar Londen niet te maken. Degenen die wel zijn gekomen (nog steeds verreweg de meeste bekende namen) weren frivoliteiten en proberen potentiële kopers te overtuigen met veel aandacht en een breed en goed aanbod. Zoals een galeriehoudster stelt: „het is nu weer een kopers- markt. We moeten harder werken voor minder verkoop.”

Maar daar hadden op de Frieze weinig mensen moeite mee. De sfeer was goed tijdens de opening donderdagochtend, de celebrities waren er weer (zangeres Lily Allen, fotograaf Wolfgang Tillmans, modevorsten Viktor en Rolf, oligarch Roman Abramovich en actrice Gwyneth Paltrow), er werd behoorlijk verkocht (volgens de meeste galeriehouders). Frieze organiseert dit jaar voor het eerst een reeks solopresentaties van jongere galeries aan de rand van de beurstent met grillige, meer edgy werken; tegelijk houden de gevestigde waarden de ‘gebruiksvriendelijkheid’ in de gaten. Video’s zijn relatief schaars. Voor grote namen worden nog steeds forse bedragen gevraagd. Zo biedt Galerie Michael Werner voor twee miljoen euro een grote Sigmar Polke aan en heeft David Zwirner uit New York de hele achterwand gevuld met een opvallend slappe Luc Tuymans van meer dan vijftien vierkante meter die 1,4 miljoen dollar (938.000 euro) moet opbrengen.

Dat zijn niet de bedragen waarmee de Nederlandse galeriehouders zich veel inlaten – of het moet Paul Andriesse zijn, die dankzij Marlene Dumas wel wat gewend is. Op de Frieze kwam hij met een opvallende geste door een groot doek aan te bieden van René Daniëls, dat, gezien Daniëls’ huidige veilingprijzen zeker 100.000 euro zal doen. De andere Nederlandse deelnemers (Annet Gelink, Juliètte Jongma, Diana Stigter en Fons Welters) zijn bescheidener: zij weten dat ze hun plaats op de beurs elk jaar opnieuw moeten bevechten (de wachtlijst is lang) en zorgen er dus voor zo jong en onderscheidend mogelijk te zijn. Welters beperkt zich deze keer tot drie jonge beeldhouwers (Matthew Monahan, Zilvinas Landzbergas en David Jablonowski), Diana Stigter brengt de kleine, verleidelijke schilderijtjes van Frieze-het-tijdschrift-oprichter Tom Gidley en Annet Gelink toont vooral conceptueel ingestelde kunstenaars als Ryan Gander en David Maljkovic. En met succes: tevreden meldde Gelink dat Maljkovic’ film Images With Their Own Shadows (2008) was aangekocht door de Tate Gallery. Zo werd er wel meer verbaasd gezucht: het eerste jaar na de crisis leek weer overleefd.

Frieze Art Fair, Regents Park, Londen. T/m zondag 18 okt. Inl: www.friezeartfair.com