Het web-feuilleton als genre van de toekomst

Op de Buchmesse onderzoeken uitgevers en technologiefabrikanten het boek van de toekomst. Hoe ziet het eruit, en wie gaat eraan verdienen?

Wordt het e-reader of Smartphone, gaan lezers downloaden en zo ja, wat? Zulke vragen over de toekomst klinken in Frankfurt overal. Uitgevers, futurologen en handelaren in technologie tasten de grenzen af. Want van wie is een boek nu eigenlijk? Schept een schrijver het alleen? Of worden boeken ook mogelijk gemaakt door uitgevers?

In Frankfurt staan de boeken vooralsnog gewoon in de schappen van de uitgeversstands, maar stands met schermen rukken op. De e-reader Kindle, die Amazon volgende week in Europa lanceert, heeft gezelschap van het Cybook, de Hexaglot, de Irex, de Sony Touch en de txtr Reader. Nog niet in Frankfurt, maar onlangs in de VS gepresenteerd: de Vook, een digitaal boek met video’s en muziek geïntegreerd in de tekst. En dan is er nog een palmtop met twee displays op komst, die zowel als boek als als smartphone dienst kan doen – en die geruststellend veel op een papieren boek zal lijken. Het loopt allemaal alleen nog niet zo goed, zei een wat droevig ogende dame van de firma BeBook.

Twee techneuten achter de tafel van een forum getiteld Tomorrow’s Book geven de e-reader intussen weinig kans en zetten volledig in op het slimme mobieltje. „De e-reader is niet interactief, je kunt er geen gemeenschap van fans omheen bouwen waarmee je iets kunt verdienen. De e-reader is net zo vernieuwend als een computer uit de jaren tachtig.”

„Uitgevers kijken de kat uit de boom”, zegt de Nederlandse uitgever Herman Spruijt (Kluwer, Trouw), voorzitter van de lobbyorganisatie International Publishers Association. „Dat is niet gek, want ze hebben afgelopen jaren veel geïnvesteerd in cd-roms en multimedia. Dat is niet geworden wat men ervan had gehoopt. Nu is er dan de uiteindelijke lancering van het e-book en digitale boeken, maar of dit het gaat worden is ook nog niet duidelijk.”

Een Chinese firma zegt een businessmodel voor de toekomst gevonden te hebben. Shanda Interactive Entertainment Limited is een Chinees mediabedrijf dat doet in online games en bordspellen en dat ook cartoons en muziek uitbrengt. Het bedrijf publiceert ook boeken op internet – voor de helft. Als de lezer wil weten hoe het afloopt, moet hij betalen, zo’n 3 cent per pagina. De helft daarvan gaat naar de schrijver, de andere helft naar Shanda. De uitgeverij is niet streng met selecteren; alles wat ook maar enigszins de moeite waard is, komt op het net. Lezers zullen niet willen weten hoe een slecht boek afloopt, zo is de gedachte, maar met schrijvers die genoeg lezers verzamelen en succes hebben, sluit de firma een contract. Het boek wordt op papier uitgegeven, de film- televisie en gamerechten worden verkocht of door Shanda zelf benut.

Is een dergelijk micropaymentmodel, toegesneden op China, een land met weinig boekhandels maar vol computers en mobiele telefoons, ook geschikt voor westerse schrijvers en uitgevers?

Niet direct, denkt Herman Spruijt. „Onze infrastructuur is anders. Wij hebben een klein taalgebied, en veel boekhandels. Maar het heeft interessante kenmerken: het geeft niet alles gratis weg, bindt lezers en laat lezers de selectie maken.”

De topmannen van Shanda hebben een van hun topauteurs meegebracht. Elke dag publiceert Zhang Wei tien pagina’s van zijn nieuwste boek op het web. Duizenden lezers volgen hem op de voet en betalen voor wat hij schrijft. Hij hoopt dit jaar 247.000 euro te verdienen. Achter hem staan zijn papieren boeken, op kladpapier uitgegeven en met bloederig ogende omslagen.

Dit hypermoderne systeem doet denken aan negentiende-eeuwse feuilletons. Zhang Wei schrijft een feuilleton op het net, zoals Balzac en Couperus feuilletons in de krant schreven. Vandaar ook misschien dat de titel van zijn laatste schepping zo’n Victoriaanse allure heeft: Het spook dat de kaars uitblies.

Meer over het digitale boek op www.nrcboeken.nl