BN'ers bedrogen

Stan de Jong en Koen Voskuil: De Club van Dollars. Hoe de weduwe Endstra en andere BN’ers werden bedrogen Uitgeverij Nieuw Amsterdam, 221 pag. 2009 14,95 euro

Hoeveel mensen zijn de afgelopen jaren slachtoffer geworden van oplichting? Dat antwoord is alleen bij benadering te geven. Beleggingsvehikels als Golden Sun Resorts, Palm Invest en vele andere ontpopten zich recentelijk als piramidespelen.

Sommige van deze vermogensbeheerders houden vol dat zij echt bezig zijn geweest met het inleggen van geld in bonafide beleggingsobjecten. Wanneer zo’n vehikel omvalt beweren zij dat zijzelf zijn opgelicht. Of de belegging was op zich goed, maar de media hebben door de berichtgeving het rendement de grond in geboord. Gemene deler bij al deze zaken is het rookgordijn van onduidelijkheden dat de beheerders opwerpen.

Bij Golden Sun Resorts alleen al wees de rechtbank in Amsterdam een vordering toe van 10,5 miljoen euro aan 115 beleggers. Maar bij dat aantal moeten we bedenken dat zij niet de enige gedupeerden zijn. Beleggingsfondsen die een rendement beloven dat ‘te mooi is om waar te zijn’ – teakhout, vanille, wijnen – trekken ook mensen aan die hun zwarte geld willen laten renderen. Of mensen die, zoals een advocaat vertelde, buiten medeweten van hun partner, geld wegzetten. De meeste van die mensen zwijgen uit angst voor de fiscus, of zijn te beschaamd om naar buiten te treden. Zij zullen wel altijd ongeteld blijven.

Ook over het aantal ‘kleine zaken’, van één oplichter en een overzichtelijk aantal gedupeerden, is weinig met zekerheid te zeggen om dezelfde reden. Wie nieuwsgierig is naar de omvang van één zo’n kleine zaak en de gevolgen er van op de benadeelden, zou De Club van Dollars, van Revu-journalisten Stan de Jong en Koen Voskuil, moeten lezen.

Hoofdpersoon is Jonathan Tobing, onlangs in beroep gegaan tegen het vonnis van 42 maanden celstraf wegens oplichting. Omschreven als ‘een charmante homo’, zonder noemenswaardige scholing die zich presenteerde als advocaat, of iets voorzichtiger ‘juridisch adviseur’. Hij is vooral bekend geworden door een van zijn gedupeerden, Anita Schuts, de weduwe Endstra. Op internet staat de namaakadvocaat vaak afgebeeld – met of zonder balkje over zijn ogen – naast de ex van wijlen ‘de bankier van de onderwereld’.

Tobings prooien zijn bij voorkeur vrouwen in een dip, liefst Bekende Nederlanders. Zo heeft hij ook Viola Holt en Willeke Alberti bedonderd. Maar ook mannen heeft hij beschaamd en berooid achter gelaten.

De Club van Dollars toont dat vooral persoonlijke problemen mensen kwetsbaar maken voor oplichting. Wie bijvoorbeeld plots wordt geconfronteerd met zijn, vaak zelf gecreëerde, financiële chaos, wil maar al te graag geloven dat die ene sympathieke man zijn hoopgevende beloften gestand zal doen. Quod non.

Kwetsbaarheid maakt blind. Hoewel, een paar mensen merkten weldegelijk iets vreemds op aan Tobing. „Tobing had zo’n klein boekje bij zich. Zo’n miniboekje waar alle wetten in stonden. [...] Ik heb aardig wat advocaten gesproken en die hebben nooit hun wetboek bij zich”, herinnert een slachtoffer zich. En tijdens een rechtzitting zegt de advocaat van de tegenpartij: „Meneer Tobing, als ik een beetje in de archieven kijk, dan bent u geen advocaat.” Maar ook hierna blijven de alarmbellen stil.

Met de wijsheid van een buitenstaander is het soms makkelijk te denken: hoe blond moet je zijn om zo’n man te geloven.

Een zwakheid van dit boek, die niet onvermeld mag blijven, is dat het te veel leunt op verdachtmakingen. Zo suggereert in het begin een anonieme bron dat Tobing deel uitmaakt van een club van oplichters. Een interessante stelling die de lezer graag onderbouwd zou willen zien. Maar de auteurs komen niet verder dan het noemen van namen van allerlei ‘zakenmensen’ en beschrijvingen van verdachte omstandigheden.

Dat leidt vaak tot geneuzel in de trant van: „‘Hij heette Ruud van Rijn’, voegt zijn vriend Richard toe. ‘Oja, Ruud van Rijn’, beaamt Teun. De auteurs van dit boek kijken elkaar even aan.” Hadden ze dat minder gedaan en meer uitgezocht, dan hadden ze een beter boek geschreven.