Macedonië hoopt, maar vreest de grote buren

Macedonië hoopt na vier jaar wachtkamer met onderhandelingen te beginnen. Al vreest het dat de Grieken andermaal zullen dwarsliggen.

Vasko Naumovski, minister van Europese Zaken, komt overeind uit zijn comfortabele positie op de bank om de tv in zijn werkkamer harder te zetten. Het Macedonische nieuws gaat over het vervolg op een diplomatiek gevoelige affaire met buurland Bulgarije. Het is een publiek geheim dat vele duizenden Macedoniërs de afgelopen jaren hebben verklaard zichzelf als Bulgaar te zien, alleen om vervolgens met het paspoort van die EU-lidstaat vrij te kunnen reizen.

Door het snel groeiende aantal Macedoniërs met een Bulgaars paspoort, voelt de Bulgaarse regering zich gesterkt om op te komen voor die minderheid in Macedonië. De 29-jarige Naumovski, tevens vicepremier, staart met een cynische blik naar het zelfverzekerde optreden van de Bulgaren op het scherm. Hij slikt zijn commentaar op de regering van het buurland diplomatiek in, legt zijn das recht, en zakt weer weg in de kussens.

Naumovski doet wat een minister in een klein, arm en afhankelijk land, het beste kan doen. Beleefd lachen, hervormingen doorvoeren. En vooral: geen extra ruzie met de buren maken zolang het land in de wachtkamer van de Europese Unie zit. Dat vereist enige zelfbeheersing. Bulgarije vindt dat alle Macedoniërs Bulgaren zijn. Buurland Griekenland eist het alleenrecht op de naam Macedonië en de Albanese minderheid in het land is steeds in de verleiding aansluiting te zoeken bij de Albanezen in Kosovo, een vroegere provincie van Servië die net een onafhankelijk land is geworden.

De voormalige deelrepubliek van Joegoslavië is al vier jaar kandidaat voor het EU-lidmaatschap, maar in tegenstelling tot Kroatië nog niet aan onderhandelingen toe. Na het positieve voortgangsrapport staat de Europese Raad nog weinig in de weg om te starten met toetredingsonderhandelingen. Maar inofficieel moet eerst het slepende conflict met EU-lid en buurland Griekenland over wie recht heeft op gebruik van de naam ‘Macedonië’ zijn opgelost. Griekenland claimt die naam voor de provincie die grenst aan wat officieel nu de Voormalige Joegoslavische Republiek Macedonië heet.

In 2007 blokkeerde Griekenland vanwege die ruzie al de NAVO-toetreding van Macedonië. Hetzelfde kan nu met de opening van de onderhandelingen of de liberalisering van het visumregime gebeuren. Mocht dat zo zijn dan „gaan de hervormingen gewoon door”, zegt Naumovski afgemeten. „We doen het voor onze eigen burgers.” Maar: „Ik ga ervan uit dat de Europese Raad zich aan de eigen criteria houdt en onderkent dat we er klaar voor zijn.”

„Eerst zien, dan geloven”, zegt Daniel Bogatinov (24) uit Stip nuchter. De twee miljoen Macedoniërs verwachten sinds de teleurstelling over de NAVO-toetreding geen coulance meer van Griekenland, vertelt de afgestudeerd mijningenieur. Hij werkt in een nachtclub tot hij een baan op eigen niveau heeft gevonden. „Iedereen was ervan overtuigd dat het lidmaatschap al een uitgemaakte zaak was en toen kwam dat veto.”

De vooruitgang gaat langzaam, maar Macedonië staat volgens Bogatinov niet helemaal stil. „Verkeersboetes zijn al opgetrokken naar Europees niveau. Vijftig euro voor fout parkeren!” Veel in een land waar een deel van de arbeiders nog steeds maar honderd euro per maand verdient.

Als om de Macedoniërs tijdens het wachten bij de les te houden, overspoelt de regering ze met campagnes. Wie de tv aanzet wordt toegesproken over het belang van onderwijs, corruptiebestrijding of nationale trots. Onder de noemer ‘jij bent Macedonië’ geeft een als Alexander de Grote verklede acteur lessen strijdlust. De vraag of Alexander een Macedoniër of een Griek was, houdt de gemoederen tussen de twee landen ook bezig. Om de Macedonische claim kracht bij te zetten zijn een vliegveld en een snelweg naar de veroveraar uit de vierde eeuw voor Christus vernoemd en is een ruim twintig meter hoog standbeeld voor het centrum van Skopje besteld.

„De problemen met Griekenland helpen deze regering enorm bij het verstikken van de democratie,” zegt Lidija Dimova, directeur van een Macedonische denktank over Europese zaken. Terwijl de woede op de Grieken wordt aangewakkerd, heeft de rechts-conservatieve regeringspartij (VMRO-DPME) bij tussentijdse verkiezingen haar overwicht vergroot tot een absolute meerderheid.

Premier Nikola Gruevski is oppermachtig. Inhoudelijk politiek debat is er volgens Dimova weinig en vanuit de media komt vrijwel geen tegengas, omdat die voor een ongezond groot deel van hun inkomsten afhankelijk zijn van overheidsmarketing. De belangrijkste verkiezingsbelofte: snelle groei van de buitenlandse investeringen, wordt mede door de uitgestelde NAVO- en EU-toetreding maar zeer ten dele waar gemaakt. „De afgelopen jaren zijn een desillusie geweest”, zegt Dimova.

Ze grinnikt, steekt een sigaret op en vertelt met smaak een typisch land-in-transitie-mopje: drie mannen, de vroegere socialistische dictator (Josip Broz Tito), de langstzittende premier van de jaren negentig (Branko Crvenkovski) en de huidige premier zitten samen in een trein. Als die stopt omdat de rails niet verder gaan, hebben ze alle drie een andere oplossing. Tito laat vrijwilligers nieuwe rails maken. Crvenkovski gebruikt de rails waar de trein al over gekomen is. En de huidige premier geeft opdracht om aan de treinwagons te rammelen, want „dan denken de mensen dat we rijden”.