Spel van façades rond Ko van Dijk

Theater Ko! door Beeldenstorm. Gezien: 11/10 in Toneelschuur, Haarlem. Tournee t/m 15/1. Inl: www.stichtingbeeldenstorm.nl

De toneelspeler heeft zich verslapen. Met verwarring in zijn ogen wankelt hij het lege toneel op. Hij kijkt in de muil van de zaal waar nu niemand meer zit. En dan beginnen er clausen uit eerdere toneelrollen in zijn hoofd te spoken.

Zo begint het toneelstuk Ko! zoals ook de eenakter Zwanezang van Tsjechov begon. Het enige verschil is dat deze man misschien helemaal geen acteur is. Hij denkt dat hij de eertijdse toneelreus Ko van Dijk (1916-1978) is, maar waarschijnlijk verbeeldt hij het zich maar. Een jongeman die zegt zijn zoon te zijn, probeert hem uit alle macht de waarheid onder ogen te brengen: hij was handelsreiziger. Niet de ooit door dezelfde Ko van Dijk gespeelde toneelfiguur, maar een echte, die met stofzuigers langs de deuren ging.

Dat maakt Ko! tot een intrigerende voorstelling die wel en niet over Ko van Dijk gaat. ’s Mans naam valt pas na vijf kwartier en allengs maakt het eigenlijk niet eens zoveel meer uit wie deze man is. Hij is ongrijpbaar, zoals een goede acteur ongrijpbaar moet zijn. Dick van den Heuvel, de auteur, schiep een ingenieus vlechtwerk, waarin de hoofdpersoon wordt omringd door drie anderen die telkens een andere identiteit aannemen – figuren uit zijn werkelijke leven of tegenspelers die meteen meedoen zodra de man zich verliest in een scènetje uit Herfst in Riga, Requiem voor een zwaargewicht, Mooi weer vandaag of een ander stuk uit Van Dijks grote oeuvre. In die rollen vindt deze man zijn werkelijkheid.

Het eerste kwartier van de tekst is zo goed als letterlijk (maar zonder bronvermelding) ontleend aan Zwanezang, in 1964 door Ko van Dijk voor de televisie gespeeld in de vertaling van Charles B. Timmer. Zelfs het openingsbeeld – een omgevallen stoeltje, door twee spotjes beschenen – is identiek. Maar daarna ontvouwt zich een spel van façades en toneelspelersretoriek over theater en realiteit: „Dit is godverdomme de enige plek waar ik heb geleefd.”

In de serene regie van Titus Tiel Groenestege speelt Titus Muizelaar een beheerste hoofdrol, waarin soms het barokke van Van Dijk doorschemert zonder dat het een imitatie wordt. Naast hem verrichten John Leddy, Daan Schuurmans en Lieke-Rosa Altink mooi millimeterwerk dat het raadsel van Ko! tot het eind in stand houdt.