Boer moet zes keer zoveel natuur creëren

Wil het wat worden met de natuur in Nederland, dan moeten landbouwers in rap tempo grond omzetten in natuurgebied. Dat vindt de minister. De voorstellen druppelen binnen.

Nederland - Anderen - ( Drenthe) 13-10-2009 Runderen in het landschap van de Drentsche Aa bij Anderen. Foto: Sake Elzinga Elzinga, Sake

Veel meer boeren moeten aan natuur doen. Minister Verburg (Landbouw en Natuur, CDA) heeft gisteren, samen met landbouworganisatie LTO Nederland, in Groenekan bij Utrecht een manifest gepresenteerd dat boeren oproept om natuur serieus te nemen als bron van inkomsten, én dat anderen dringend verzoekt om boeren te betrekken bij het inrichten van nieuwe natuur. Verburg heeft er zelfs een slogan voor verzonnen: „Zonder boeren gaat het niet, zonder natuur bestaat het niet.”

De tijd dringt. In 2018 moet de aanleg van de Ecologische Hoofdstructuur, het netwerk van aaneengesloten natuurgebieden in Nederland, zijn voltooid. Doorgaans koopt het Rijk landbouwgronden om die over te dragen aan grote terreinbeheerders als Staatsbosbeheer, Natuurmonumenten en provinciale Landschappen. Maar aankopen is duur, het beheer evenzeer, en bovendien verlopen onderhandelingen met boeren over het afstaan van hun grond vaak uiterst moeizaam. Onteigenen is er meestal niet bij.

Eerdere kabinetten-Balkenende hebben geprobeerd de aanleg van al die natuur sneller en goedkoper voor elkaar te krijgen. Vooral door boeren en andere particulieren in te schakelen. Veel hebben die pogingen niet opgeleverd. „Op 1 januari 2009 hadden particulieren met elkaar nog maar 7.000 hectare van de beoogde 43.000 hectare aangepakt”, meldt het manifest. Het gaat hierbij om het omzetten van gronden naar natuurgrond. Een andere methode is om de functie van landbouw te behouden, maar op de grond wel natuurvriendelijk te boeren. Ook daarvoor loopt het niet storm: slechts 37.000 hectare van de beoogde 98.000 hectare is gerealiseerd.

Het manifest moet meer boeren over de streep trekken. De twijfelaars kunnen zich spiegelen aan enkele pioniers, boeren die het al hebben aangedurfd om natuur als investering te zien, boeren ook „die vaak veel weerstanden, vooral bij de overheden en gevestigde instituties, hebben moeten overwinnen”, zegt Tammo Beishuizen, een van de voormannen van LTO. Maar óók beoogt het manifest de traditionele terreinbeheerders te enthousiasmeren. „Die moeten over de brug komen, en graag in een snel tempo”, zei minister Verburg gisteren.

De inzet van boeren voor natuur is traditioneel omstreden. Wetenschappelijk onderzoek toont zo nu en dan aan dat met natuurvriendelijk boeren niet dezelfde ecologische resultaten worden geboekt als met ‘echte’ natuurgebieden. Ook is er voortdurend strijd om waar die nieuwe natuur moet komen. Provincies trekken in hun gebieden de grenzen van de Ecologische Hoofdstructuur, en van die grenzen valt moeilijk af te wijken. En er is regelmatig wrijving tussen boeren en terreinbeheerders die de nieuwe natuurgebieden naast het boerenland beheren.

Het manifest ziet de uitweg in lokale samenwerking. Het kabinet wil aansluiten bij de „passie” van boeren en natuurbeheerders te velde. Verburg ziet smart societies voor zich, „gisse gemeenschappen” van boeren, burgers en natuurmensen die plannen voor nieuwe natuur maken. Natuur die niet is bedacht op de tekentafels van ministeries maar op het platteland. Verburg: „Het gaat meestal goed totdat de stropdassen zich ermee gaan bemoeien.”

De voorstellen voor nieuwe vormen van samenwerking druppelen binnen. Staatsbosbeheer suggereert om burgers, boeren en terreinbeheerders samen te brengen in een soort Vereniging van Eigenaren. Ambtenaren van Verburg zien er wel iets in.

Minister Verburg was onlangs op bezoek bij boeren in het Groene Hart. „Die hadden met elkaar gezegd: die Ecologische Hoofdstructuur moet niet op deze plaats komen, maar hier. Zo kan het dus ook.” Betekent dit dat boeren zelf bepalen waar de nog ontbrekende delen van Ecologische Hoofdstructuur komen te liggen? Directeur Jan Jaap de Graeff van Natuurmonumenten hoopt van niet. „De bestaande begrenzing moet blijven en de natuuropgave moet vooral worden uitgevoerd.” En als het straks storm loopt met boeren die de economische waarde van biodiversiteit hebben ontdekt, halen zij dan ook de ecologische doelen? Verburg: „Ook dan staan de natuurdoelen recht overeind.”