Retour Den Haag-Brussel

Over zieke lieden die lekken...

Het systeem is rot, zei de minister-president afgelopen week tijdens het debat over de begroting van het ministerie van Algemene Zaken (AZ). Hij sprak van „lieden met een verachtelijke mentaliteit”. En van „figuren met een ziek karakter”. Wat zij doen, deugt niet. Zij vertonen „ontoelaatbaar gedrag”. Omdat het steeds vaker gebeurt, is er sprake van „verrotting” van het democratische proces. „Er is een systeem waarbij velen zijn betrokken.”

Historisch zware woorden van Jan Peter Balkenende. Het was voor iedereen in de Tweede Kamer glashelder waarover hij sprak bij de AZ-begroting.

De premier heeft de Rijksrecherche ingeschakeld om te achterhalen wie er notulen uit de ministerraad heeft gelekt.

En hij deed een klemmend beroep op de leden van de Tweede Kamer om hem bij dit onderzoek te helpen. „Ik roep iedereen op die er meer van weet en die toevallig indicaties heeft, dat te melden, bijvoorbeeld aan de Rijksrecherche.”

Kamerlid Boris van der Ham (D66) had er zichtbaar moeite mee, maar hij kon het toch niet onbesproken laten. Sommige voorlichters zijn toch groot geworden met lekken? Er is iemand, zei hij, in uw directe omgeving – nu staatssecretaris van Defensie – die in zijn vorige rol als politiek adviseur van de premier een bijnaam kreeg in het Haagse: Jack het Lek....

... en voorlichters die spinnen

Maar de premier wilde niet ingaan op zijn voormalige politiek assistent Jack de Vries. Dat vond hij ongepast.

Waar hij zich zo druk over maakte, is het lekken van documenten die soms zelfs staatsgeheim zijn. „Er zit een verschil tussen het lekken van vertrouwelijke documenten en het bekende gesprek dat met journalisten plaatsvindt. Er is een verschil tussen spinnen en lekken, en dat kennen we allemaal”, zo benadrukte Balkenende.

Dat is nieuw, een minister-president die in het parlement durft te spreken over spinnen – de uit de Verenigde Staten en Groot-Brittannië overgewaaide kunst van spin doctors om een bepaald feit of een bepaalde gebeurtenis zo gunstig mogelijk voor de eigen partij of zo ongunstig mogelijk voor de tegenpartij uit te leggen.

Tweede Kamerlid Ronald van Raak van de SP kwam met een nieuwe definitie voor al die moderniteiten in het parlementaire bestel. „Ik heb het idee dat ministers vaak worden geregeerd door voorlichters. Er wordt voortdurend informatie ingestoken. Spinnen is dan insteken als het de minister goed uitkomt, en lekken is dan insteken als het de minister slecht uitkomt.”

Van Raak weet wel waardoor die cultuur om te lekken groeit. „Het zijn allebei vormen van dezelfde cultuur, een cultuur die is ontstaan door voorlichters, voorlichters, voorlichters.” (JW)

Het motto is weg maar blijft bestaan

Er zaten barsten en kreuken in, de ophanging begon los te raken. Dus staat premier Jan Peter Balkenende sinds afgelopen vrijdag voor een nieuw achtergronddoek zijn wekelijkse persconferentie te houden op het ministerie van Algemene Zaken.

De nieuwe achtergrond bestaat uit een grote blauwe lap, net als de vorige. Het enige verschil zijn drie strepen in rood, wit en blauw, die over de hele breedte van de doek lopen. Zo moet duidelijk zijn dat hier de premier van Nederland spreekt.

Het maakt allemaal deel uit van de nieuwe huisstijl van de rijksoverheid. Die bestaat niet alleen uit vijf soorten blauw, maar ook uit het principe dat iets pas vervangen wordt als het helemaal op is.

Wat ook opvalt, is dat de twee zijdoekjes, die tot voor kort het katheder van de premier flankeerden, verdwenen zijn. Daarop stond, onontkoombaar voor journalisten, de belangrijkste boodschap van het kabinet: „Samen werken, samen leven.”

Met veranderende percepties binnen de laatste tijd wat onrustige coalitie over de waarde van dit levensmotto heeft het niets te maken, zegt een woordvoerder van de Rijksvoorlichtingsdienst. Als er ruimte voor is, dan worden ze zeker teruggezet: „Daar zit geen strategie achter.” (DS)

Bijdragen: Derk Stokmans en Jeroen Wester