Ingreep was kwestie van uren

Klanten van DSB haalden vanmorgen massaal hun geld weg. Ingrijpen werd daarmee onvermijdelijk.

In twee weken veranderde DSB van een gezonde maar omstreden bank in een ten dode opgeschreven bank.

De bank van Dirk Scheringa werd vanmorgen onder curatele geplaatst door de rechter in Amsterdam. DSB wilde niet, maar de maatregel, aangevraagd door De Nederlandsche Bank, was onontkoombaar. De draaikolk waarin DSB terecht kwam, zorgde ervoor dat het geld de bank uitstroomde en het vertrouwen wegvloeide.

DSB zorgde afgelopen weekend voor veel activiteit bij de centrale bank in Amsterdam. Er werd geprobeerd om DSB te redden door de bank onder te brengen bij de vijf grootste Nederlandse banken. Het lukte niet. De vijf vonden het te riskant. Onbekend is immers hoeveel claims DSB nog kan verwachten voor het verstrekken van te hoge leningen en het niet nakomen van de zorgplicht.

Zondagavond vroeg de centrale bank de rechter om de noodregeling voor DSB in werking te stellen. De rechter weigerde en oordeelde, aldus een woordvoerder van DSB, om twee uur vannacht dat de liquiditeit- en solvabiliteitspositie van de bank in orde was en dat het te vroeg was voor een noodregeling. De kou lijkt daarmee even uit de lucht. Maar vanmorgen openden de ochtendkranten met het nieuws over de reddingsactie en dat de centrale bank DSB onder curatele wil brengen.

Vanaf dat moment is een noodregeling onontkoombaar. Het internetbankieren van DSB loopt volledig vast omdat klanten massaal hun geld weg te halen. Opnieuw vraagt De Nederlandsche Bank de rechter om een noodregeling. De liquiditeitspositie is nu zoveel slechter dat de rechter geen andere keus meer heeft en DSB onder curatele plaatst.

De definitieve teloorgang van de DSB Bank (Dirk Scheringa Beheer Bank) werd twee weken geleden ingezet toen bij een uitzending van het televisieprogramma Nova oud-medewerkers vertelden over hoe men klanten dure en overbodige koopsompolissen aansmeerde. Een dag later noemde minister van Financiën Wouter Bos de hoge provisies die de bank in rekening brengt „idioot” en nog diezelfde week riep Pieter Lakeman, voorzitter van de Stichting Hypotheekleed, een van de stichtingen die gedupeerde DSB-klanten bijstaat, op om spaargeld bij DSB weg te halen. Lakeman redeneerde dat mensen die geld wilden van de bank beter na een faillissement met de curatoren konden onderhandelen dan met Dirk Scheringa zelf.

Zijn oproep werd gevolgd: in enkele uren werd een kleine 70 miljoen euro weggehaald. De internetsite van DSB liep vast. Volgens de bank kwam dit door een aanval van hackers. Een lezing die onder meer door ingewijden bij DNB wordt betwist.

Sindsdien heeft DSB geen nieuwe cijfers gegeven over de stand van zaken en het is dus onzeker hoeveel van de 4,3 miljard euro aan spaargeld nog bij de bank is blijven staan. De Nederlandsche Bank zal de teller in de afgelopen anderhalve week wel nauwkeurig hebben bijgehouden.

Hoe dan ook kwam de bank in een neerwaartse spiraal terecht waar ze niet meer uitkwam. Niets is erger voor een financiële instelling dan onzekerheid en het wegvloeien van vertrouwen.

Dat de DSB zo makkelijk ten onder ging, zegt overigens veel over de bank zelf. Pieter Lakeman is dan wel een bekende specialist in bedrijfsfraude, maar dat een oproep van hem het einde van DSB zou betekenen was tot voor kort onvoorstelbaar geweest. Maar de bank uit Wognum was al langer kwetsbaar. De laatste jaren was DSB vaker negatief in het nieuws.

De agressieve reclames voor kredieten van dochterondernemingen als Becam, Frisia en lenen.nl werden met enige regelmaat bekritiseerd door Kamerleden. In 2005 noemde toenmalig minister van Financiën Gerrit Zalm de reclame-uitingen „misleidend”. Dit weerhield hem er overigens niet van om twee jaar later als financieel bestuurder aan te treden bij DSB. Het grote probleem van een aantal klanten is dat zij bij het afsluiten van de hypotheek ook koopsompolissen kochten, waarvan de premie in één keer betaald moest worden. Dit bedrag leende de klant erbij waardoor de hypotheeksom veel hoger was dan de waarde van het huis. Bovendien waren de polissen duur door de hoge provisies die DSB inde.

Afgelopen jaar leek DSB wat krediet terug te winnen. Het was een van de weinige banken die niet belegde in risicovolle Amerikaanse hypotheken. In juli presenteerde de bank jaarcijfers over 2008 die niet zo alarmerend waren dan die van andere financiële instellingen. De nettowinst was weliswaar gedaald (met 17 procent tot ruim 45 miljoen euro), maar de bank bleef zonder hulp van buitenaf aan de wettelijk vereiste solvabiliteitsnormen voldoen.

Scheringa zelf leek een meer gerespecteerd bankier te worden die mocht aanschuiven bij de hoorzittingen in de Tweede Kamer over de kredietcrisis met topmannen van andere banken. Gerrit Zalm was inmiddels vertrokken naar ABN Amro, dat was genationaliseerd.

Het kortstondige verblijf van zijn opvolger, collega-VVD’er Frank de Grave, leidde een nieuwe periode van onzekerheid en geruchten in. De Grave had het nog geen twee maanden volgehouden, en vertrok officieel omdat „er een onvoldoende match bestond in de persoonlijke verhoudingen binnen de raad van bestuur”. De werkelijke toedracht is nooit naar buiten gekomen.

Volg het nieuws rond DSB via nrc.nl/economie