Generatie van en, en, en in plaats van of, of, of

Onbeperkte keuzes en overvloed bepaalden de jeugd van de Generatie Welvaart.

Maar die overdaad aan mogelijkheden blijkt toch niet altijd meer geluk te brengen.

Is dit Rupsje Nooitgenoeg een 'maximaliseerder' of toch meer een 'genoegennemer'? (Foto AFP) Jupiterimages

Ik ben opgegroeid in de jaren negentig. Groot gebracht met cola en Disney-films. En de hit No limit van 2 Unlimited, die beschouwd kan worden als het lijflied van mijn generatie. No no limits, we’ll reach for the sky. No valley too deep. No mountain too high. Wij van de jaren negentig hebben namelijk alle mogelijkheden. Net als onze makkers van de jaren tachtig. We zijn vrij om te kiezen óf we studeren en wát we studeren. Of dat we een biologische snackbar willen opzetten, of een yogaschool voor peuters. Onze ouders zeggen dat we iets moeten doen wat we leuk vinden.

‘Leuk’ is ons woord. Alles wat we doen moet leuk zijn, anders is het niet leuk. No no limits, we’ll reach for the sky, we do what we want and we do it with pride. Naar jarentachtig-feestjes gaan vinden we leuk. Op zondag naar de boerenmarkt gaan vinden we leuk. Demonstreren tegen de oorlog in Irak vinden we leuk. Op netwerksite Facebook hebben we zelfs een speciale functie om aan te tonen dat we iets leuk vinden. De vind-ik-leuk-knop. In het buitenland studeren vinden we ook leuk, maar dat noemen we uitdagend. Wij zijn dol op uitdagingen. Daarom doen we bijvoorbeeld graag vrijwilligerswerk in weeshuizen in Vietnam. Lekker opgaan in een andere cultuur en ondertussen een steentje bijdragen. Maar dat combineren we dan wel met een paar weken full moonparty’s bezoeken in Thailand, want het moet wel leuk blijven.

We kopen kleren van organisch katoen, want we vinden duurzaamheid belangrijk. Maar we vliegen wel de hele wereld over naar al onze internationale vrienden die we hebben ontmoet tijdens het backpacken in Thailand. We hebben verkering of we zijn vrijgezel. Meestal wisselt dat elkaar af, want als het saai wordt maken we het uit. Saai vinden we namelijk geen uitdaging, maar gewoon niet leuk. Maar alleen zijn hoeft niet, want we hebben altijd nog Relatieplanet.nl. Of anders gaan we speeddaten of couchsurfen, want couchsurfing.com is eigenlijk ook een verkapte datingsite. Voor alles is eigenlijk een oplossing. Geluk is immers een keuze voor onze Generatie Welvaart. Een kwestie van de regie pakken over je eigen leven. Zelf.

Soms verlangen we ernaar een paar decennia eerder geboren te zijn. Zodat we nog ergens voor konden vechten: vrouwenrechten, of het verbod op kernbommen. Wij hebben eigenlijk niks te klagen, en om daar nou over te klagen... Het klimaat ja, maar daar kan je geen tomaten naar gooien. Bovendien is dat niet duurzaam. Toch zijn we niet altijd gelukkig. En dat is extra erg, omdat het onze eigen fout is. We kunnen ons leven nu zo leuk maken als we zelf willen. Waarom doen we dat dan niet? Dan moet je wel heel stom zijn. We hebben alle kansen en mogelijkheden. De wereld lacht ons toe, we hoeven alleen maar terug te lachen. Of is die tijd voorbij?

Happy Chaos, een debatclub opgericht door jonge Vrij Nederland-redacteuren en Amsterdamse studenten, organiseerde onlangs een avond over overvloed. Daar boog men zich over de vraag of het voorbij is met de pret van de Generatie Welvaart. In het programmaboekje stond te lezen: „Wat je draagt, wat je gelooft, wat je studeert: in alle facetten van ons leven worden wij omringd door een duizelingwekkende overvloed aan indrukken, kansen en keuzes.” Toch vreest de auteur voor de toekomst van diezelfde overvloed. Die is er namelijk niet. „Vanaf nu wordt alles anders”, vervolgt hij. „Kelderende beurskoersen, massa-ontslagen, klimaatverandering en energiecrisis tonen scheuren in het systeem. Kiezen wordt belangrijker dan ooit. ”

Maar kiezen vindt deze generatie juist zou moeilijk. De overdaad aan kansen en keuzes maakt het leven niet per se gemakkelijker. Want de Generatie Welvaart is bovenal een generatie van twijfel. Een generatie van en, en, en in plaats van of, of, of. Wat te kiezen? En wat als je niet kan kiezen? Leiden al die keuzes en mogelijkheden ook tot meer geluk? Of tot stress? En hebben wij als Generatie Welvaart eigenlijk wel reden tot klagen?

In het pas verschenen boek Domweg gelukkig in de Kalverstraat bestempelt Aline Nubé al deze keuzes toch vooral als veroorzakers van stress. „Zoveel keuzes maken mijn leven verwarrend”, schrijft ze. De situaties die ze beschrijft voor haar kledingkast, bij het olijfolieschap in de supermarkt en bij de bakker, en de keuzes die ze daar moet maken, zijn niet echt van levensbelang. Maar ze tonen wel goed de constante strubbeling waar je als consument constant mee wordt geconfronteerd. Nubé: „Kiezen we optie A, dan worden we gedwongen om B tot en met Z te laten schieten. Valt A tegen, dan hebben we een kans gemist. Voldoet A wel aan de verwachtingen, dan zijn we bang dat B misschien toch beter was geweest. Kortom, we stellen onszelf voortdurend teleur.”

Filosoof Karim Benammar schreef in 2005 het boek Overvloed. Hij zegt dat het er niet gemakkelijker op is geworden, de afgelopen jaren: „De partnerkeuze bijvoorbeeld. Vroeger ging je naar een feestje en had je keuze uit vijf vrouwen. Aan het eind van de avond koos je er een en dook je ermee in de hooiberg. Dan trouwde je. Nu is alles vermenigvuldigd met 100.000. En heb je keuze uit niet vijf maar 500.000 partners.” Toch vindt hij dat we vooral moeten genieten van de overvloed. Want uiteindelijk leiden al die keuzes tot veel meer vrijheid en ontplooiing. Volgens hem moeten we alleen onze strategie om keuzes te maken aanpassen. Nu is die nog gebaseerd op een systeem van schaarste. Ook al beleven we op het moment een economische crisis, we leven nog steeds in een systeem van relatieve welvaart. Als we dat accepteren, gaat het maken van keuzes veel gemakkelijker. Zo hoeven we ons niet steeds schuldig te voelen omdat we van onze welvaart genieten.

Als we er nog niet uitkomen, kunnen we het boek De paradox van de keuzes van psycholoog Barry Schwartz raadplegen. Hij beschrijft verschillende types in zijn boek. ‘Maximaliseerders’ bijvoorbeeld, die het maximale uit het leven willen halen, en ‘genoegennemers’ die vooral willen genieten. Voor de maximaliseerders is het maken van keuzes een grote last: ze lijden aan twijfeldrang. Constant horen zij een stemmetje in hun hoofd dat vraagt of er misschien nog betere mogelijkheden waren geweest: toch nog een snellere computer, een goedkoper telefoonabonnement, een mooiere winterjas of een spannender baan. En dat is een herkenbaar stemmetje voor de Generatie Welvaart. Schwartz’ oplossing: minder vergelijken met anderen, niet te kieskeurig zijn, minder spijt hebben en verwachtingen onder controle houden.

„Ik ga ook niet zeggen dat ik het zo kut vind dat we zo veel keuzes hebben”, zegt generatiegenoot, schrijver en columnist Jonathan van het Reve als ik hem vraag hoe hij omgaat met alle mogelijkheden. En dat is misschien wel de beste benadering voor het luxeprobleem van deze generatie. Want uiteindelijk zijn al die keuzes toch ook maar gewoon leuk.