Armenië en Turkije tekenen pact

Met drie uur vertraging wegens problemen op het laatste moment hebben Turkije en Armenië zaterdag een overeenkomst getekend die moet leiden naar herstel van de betrekkingen en het openen van de grenzen.

Hoe moeilijk dat pad nog wordt, onderstreepte de Turkse premier Erdogan een dag later met zijn uitspraak dat het Armeense leger zich moet terugtrekken uit de enclave Nagorny-Karabach in Azerbajdzjan wil het Turkse parlement het akkoord ratificeren. Erdogan had deze voorwaarde in het voorjaar al gesteld, maar sindsdien was zij niet meer zo hard verwoord.

De Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken, Hillary Clinton, redde in Zürich de ondertekening. Zowel de Turkse als de Armeense minister van Buitenlandse Zaken had een verklaring willen uitspreken na de ondertekening die de onrust onder nationalisten in eigen land over het akkoord moest sussen en dus woede zou wekken bij de tegenpartij. Uiteindelijk werd besloten dat er geen verklaringen werden afgelegd.

De verklaringen betroffen de heikele punten die in de ondertekende protocollen vermeden worden: de massaslachting op de Armeniërs in 1915 en de kwestie Nagorny-Karabach. De Armeense minister had de genocide aan de orde willen stellen om te laten zien dat zijn handtekening geen knieval was voor Turkse druk. Turkije weigert de moord op 1 miljoen Armeniërs genocide te noemen. In de protocollen staat dat een commissie met experts uit beide landen zich zal buigen over de vraag of in 1915 sprake was van genocide.

In de protocollen wordt ook Nagorny-Karabach gemeden. Uit sympathie voor de woede van de Azeri’s over de Armeense invasie van de enclave sloot Turkije in 1993 de grens met Armenië. Direct na de ondertekening volgde zaterdag het protest van Azerbajdzjan dat de overeenkomst tussen Turkije en Armenie „de architectuur van vrede en stabiliteit in de regio verstoort”. Azerbajdzjan is een belangrijke gasleverancier van Turkije en dreigt de prijs te verdubbelen als Turkije niet voor zijn belangen opkomt. Dat vormt de achtergrond van de verklaring van Erdogan dat „Turkije geen positieve stap zet jegens Armenië tenzij Armenië zich terugtrekt van Azerbajdzjans land”.

Volgens het akkoord worden de diplomatieke betrekkingen tussen Armenië en Turkije hersteld op de eerste dag van de eerste maand na ratificatie door beide parlementen. Twee maanden na ratificatie gaat de grens open.