Wie is er niet boos op Klink?

Apothekers, specialisten, huisartsen, psychiaters. Ze zijn allemaal boos op minister Klink van Volksgezondheid. Maar is dat terecht? „De zorgverleners moeten niet overdrijven.”

Het was een ongebruikelijk tafereel deze week: doorgaans ingetogen apothekers die protesteerden met actie-shirts en veel spandoeken in een stampvolle zaal van de RAI in Amsterdam tegen de minister van Volksgezondheid. Een dag later stonden ze in groten getale voor de Tweede Kamer.

De apothekers zijn kwaad op Klink. Maar zij niet alleen. Ook de medisch specialisten, psychiaters en veel huisartsen zijn Klinks beleid beu. Een unicum: de minister staat binnenkort drie keer voor de rechter, want zorgverleners willen dat hij bezuinigingen terugdraait of met extra geld over de brug komt. Dinsdag dient de eerste rechtszaak. Dan staan Klink en brancheorganisatie GGZ Nederland tegen over elkaar over de korting van 3,5 procent op de psychiatrische instellingen. De specialisten bereiden al weken juridische stappen voor en de apothekers kondigden deze week een rechtszaak aan.

Ook kleine caféhouders zijn nog niet klaar met procederen. Als Klink hen niet compenseert voor de geleden schade door het rookverbod, gaan ze volgend jaar weer naar de rechter met een claim van mogelijk 100 miljoen euro.

Klink houdt vast aan zijn doel. Hij wil de kosten beteugelen voor de overheid en burgers, die via de ziektekostenpremie de zorg betalen. Het is een kabinetsbelang: de zorguitgaven zijn van invloed op de koopkracht. Ook wil Klink de kwaliteit in de zorg verbeteren. Niemand is daar tegen, de twijfels rijzen alleen bij de aanname dat dit geld bespaart.

De CDA’er Klink is er van overtuigd dat de zorgkosten door liberalisering en kwaliteitsverbeteringen binnen de perken blijven. Hij verwijst vaak naar de Amerikaanse Harvard-hoogleraar Michael Porter, die in zijn boek Redefining Healthcare een stelsel beschrijft waarin het beste van twee werelden samenkomt: zorg die gericht is op kwaliteit, en daardoor tegelijk efficiënt is.

Zorgverleners zien echter verschil tussen theorie en praktijk. De minister kan niet bezuinigen in de geestelijke gezondheid zonder de kwaliteit aan te tasten, meent bestuursvoorzitter Christoph Hrachovec van Pro Persona, de GGZ-instelling in Zuid-Gelderland. „De zorgverzekeraar kort ons volgend jaar met 3,5 procent. Klink legt er nog eens 3,5 procent bovenop.”

Hrachovec heeft alvast werkgroepen ingesteld die kijken hoe Pro Persona 5 miljoen euro moet besparen. Het kan iets efficiënter als we administraties samenvoegen en we zullen harder moeten werken, zegt Hrachovec. Maar de korting zal ook de kwaliteit treffen. „We moeten behandelingen eerder beëindigen en bestuderen of we afdelingen kunnen sluiten.”

Klinks ambitie de zorg te verbeteren is goed, zegt voorzitter Willem van der Ham van de Orde van Medisch Specialisten, maar de aanpak is „niet effectief”. „Met zijn botte bijl haalt Klink het draagvlak bij specialisten weg om mee te werken aan kwaliteitsverbeteringen.” De bijl, dat is Klinks bezuiniging van 375 miljoen euro in 2010 op de specialisten. De minister acht die nodig omdat er fouten zijn gemaakt in het declaratiesysteem, zodat enkele medici extreem zijn bevoordeeld. De Orde zegt dat deze overschrijding geen 375 miljoen, maar 80 miljoen euro is. Bij de rechter willen de specialisten hun gelijk halen.

Patiëntenorganisatie NPCF is blij dat Klink „patiënten centraal stelt”, maar merkt „weinig” van de belofte dat ze meer inzicht zouden krijgen in de kwaliteit van de zorg. Nog steeds zijn er geen lijstjes met de beste artsen en zorginstellingen zodat patiënten weten waar ze heen kunnen voor een operatie of therapie. „Klink moet de zorgverzekeraars hierover aan hun jas trekken”, vindt NPCF-directeur Atie Schipaanboord.

Het vertrouwen in Klink verdween vorige week bij voorzitter Jan Smits van apothekersvereniging KNMP. Zorgautoriteit NZa besloot de tarieven die apothekers per recept ontvangen, niet te verhogen. Volgens de NZa verdiende een gemiddelde apotheker vorig jaar met 146.000 euro ruim voldoende. Klink volgt de NZa. Smits beweert dat de zorgautoriteit sommige kosten niet meetelt. De gemiddelde apotheek maakt volgens de KNMP verlies en dat tast het systeem van medicijnverstrekking aan. Verzekeraars vergoeden voor veelgebruikte medicijnen alleen nog de goedkoopste merken. Daardoor krijgen apothekers minder bonussen van fabrikanten.

„Klink krijgt vooral zoveel kritiek omdat er voor mensen die in de zorg werken zekerheden wegvallen”, zegt Martin van Rijn, tot vorig jaar directeur-generaal op het ministerie van VWS en nu baas van PGGM, het uitvoeringsorgaan van het pensioenfonds van de zorg. „Vroeger was helder wat je inkomen was. Nu maakt het uit wat je doet en hoe je het doet: het is een ander spel geworden. Maar de zorgverleners moeten niet overdrijven. Ik zie niet veel apothekers failliet gaan. Voor die paar apothekers die ermee ophouden, kan Klink toch niet zeggen: u heeft vroeger te veel betaald voor de aankoop van uw apotheek en daarom gaan we u financieel steunen.”

„Klink is inhoudelijk goed bezig,” meent voorzitter Arie Nieuwenhuijzen Kruseman van artsenfederatie KNMG. Opmerkelijk: hij is medisch specialist in het Academisch Ziekenhuis van Maastricht, en de Orde van medisch specialisten bereidt een rechtszaak voor tegen Klink. Kruseman vindt dat de minister soms wel ver van de zorgpraktijk af staat, maar Klink heeft volgens hem wel het algemeen belang voor ogen. „En dat hebben niet alle groepen die tegen hem te hoop lopen.”

Minister Bos (Financiën, PvdA) zei in april al dat specialisten niet „de meest zielige groep in de samenleving” waren. Een vrije specialist verdient ongeveer een kwart miljoen euro en heeft daarmee het hoogste inkomen van Europa. Een gemiddelde huisarts verdient een ton en een apotheker anderhalve ton. Daarom zijn er de afgelopen jaren veel apotheken bijgekomen, zegt Klink. Nederland heeft na Denemarken naar verhouding de meeste apotheken van Europa.

Zorgverleners zeggen dat Klink te veel op de stoel van de dokter zit. Veel huisartsen menen dat ze volgend jaar weinig overzicht hebben over chronisch zieken in nieuwe ‘zorgketens’, omdat die aanpak de behandeling zou verbrokkelen. Ook hekelen ze, net als de apothekers, de dwang van Klink goedkopere medicijnen voor te schrijven. Afgelopen maandag zei voorzitter Steven van Eijck van de huisartsenvereniging LHV in een discussie in politiek café ’t Bonte Paard in Laren: „Klink mag niet in onze spreekkamers komen.” Dat zou de autonomie aantasten. Artsenfederatie KNMG meent dat er op het gebied van medicijnen voorschrijven „best nog een slag kan worden gemaakt”, zeker door ziekenhuizen. En ja, zegt Kruseman: „Als organisaties het zelf niet oppakken, doet Klink het.”

Apothekers staan bekend als veelverdieners, maar wat is hun waarde eigenlijk? Van Eijck wilde in Laren niet beweren dat ze slechts doosjes over de toonbank schuiven. Hij vond wel dat ze meer kunnen. „permanent een échte apotheker aan de balie, thuisbezoek om te zien of patiënten de pillen wel goed innemen en een veel betere afstemming van alle medicamenten die ze krijgen.” Dat vergt inspanning, maar jaarlijks vallen door fout medicijngebruik honderden doden. In het café in Laren stond Van Eijck achter een tafel naast Klink, en die knikte voortdurend ja.

De zorgsector werkt best wel efficiënt, maar er is nog veel geld en kwaliteit te winnen, zegt Van Rijn (PGGM). De samenwerking tussen afdelingen in instellingen en de ict kunnen beter. Hij ergert zich aan de traagheid waarmee het elektronisch patiëntendossier (epd) komt: „Terwijl we overal ter wereld met een pasje veilig en zonder problemen geld ophalen!”

De beroepsvereniging Verpleegkundigen en Verzorgenden Nederland werkt graag mee aan efficiëntere zorg. Een groot deel van het werk van huisartsen en specialisten kan de goedkopere verpleegkundig specialist overnemen, zegt de voorzitter Marian Kaljouw. Zij merkt dat Klink nieuwe verantwoordelijkheden voor verpleegkundigen stimuleert. „Wij zijn blij met deze minister.”

Maar veel partijen zeggen dat dat Klink te snel gaat. Riskant, vindt directeur Pieter Hazekamp van Zorgverzekeraars Nederland (ZN) de invoering van drie zorgketens volgend jaar. „Experimenteer eerst uitgebreid.” In tegenstelling tot wat de huisartsen zelf beweren, zijn de verzekeraars bang dat huisartsen te veel macht krijgen. De financiering van de nieuwe zorgketens loopt straks via hen en ZN vreest dan dubbele declaraties.

Ook Kruseman (artsenfederatie KNMG) vindt het tempo hoog. „Ik zou zeggen: kom de rest van deze kabinetsperiode niet met nieuwe veranderingen.” Voorzitter Titus Vissers van het Diaconnessenhuis in Meppel zou tegen de Kamer willen zeggen: hou op met ad hoc meningen en besluiten. „Het langetermijnbeleid van Klink is goed, maar door tussenkomst van de Kamer weten ziekenhuizen niet waar ze aan toe zijn.”

Elke keer krijgen ziekenhuizen vanuit Den Haag een andere boodschap, meent Vissers. „De ene keer is de markt belangrijk, de volgende keer komt er toch weer regulering. Steeds veranderen de spelregels.” Als voorbeeld noemt hij het plan dat investeerders winst kunnen maken in de zorg, maar geen meerderheid in het bestuur kunnen krijgen. „Dat willen we ook niet”, zegt Van Rijn. „Maar PGGM steekt ook geen zuur verdiend geld van leden in dingen waar we niets over te zeggen krijgen.”

Kruseman (KNMG) begrijpt het verzet tegen de minister wel. „Het lijkt dat mensen in de zorg het niet eens zijn met Klink. Eigenlijk willen ze vooral dat de veranderingen iets langzamer gaan.”