Schildpadden en leguanen

In zijn rubriek ‘Nauwe verwanten’ over architectuur onderwerpt Bernard Hulsman gebouwen aan een nadere beschouwing. Vandaag de Sydney Opera, ook bekend als ‘de parende schildpadden’.

Iconen zijn in de mode in de architectuur. Bijna alle wethouders, ministers, bankdirecteuren en oliesjeiks die iets laten bouwen, willen tegenwoordig een opvallende gebouw dat kan dienen als beeldmerk van hun stad, land, bank of woestijn.

Om een icoon te zijn moet een gebouw een duidelijke, onverwisselbare vorm hebben. Maar dat is niet genoeg, vindt de Amerikaanse architectuurcriticus Charles Jencks die een boek over het ‘iconische gebouw’ schreef.

Een geslaagde icoon is ondanks zijn duidelijke vorm raadselachtig en roept verschillende associaties op. Er moet sprake zijn van meerduidige duidelijkheid, zo zou je kunnen zeggen. Dit maakt het ontwerpen van een goede icoon nog tot een lastige klus.

Als voorbeeld van een bijzonder geslaagde icoon geeft Jencks altijd het Sydney Opera House van de vorig jaar overleden Deense architect Jørn Utzon. Zoals de Eiffeltoren staat voor Parijs en zelfs Frankrijk, zo werd Utzons operagebouw onmiddellijk het beeldmerk van Sydney en Australië, toen het in 1973 werd opgeleverd na een bouwtijd van 15 jaar en een twintigvoudige budgetoverschrijding.

De met glanzend witte tegels bedekte schelpdaken geven het gebouw een unieke vorm en roepen allerlei associaties op. Natuurlijk doet het denken aan golven – de opera ligt in de haven van Sydney – en ook aan schelpen. Veel mensen zien er een groot schip met witte zeilen in. Rugbyliefhebbers houden het op een ‘scrum van nonnen’, en sommige mensen hebben het een ‘verkeersongeluk zonder overlevenden’ genoemd. Ook is het gebouw wel eens omschreven als ‘vissen die elkaar opeten’.

De grappigste en treffendste vergelijking is die van een paar Australische studenten. Zij tekenden in 1973 ter gelegenheid van de opening van de Sydney Opera door de Britse koningin Elizabeth het operagebouw als drie op elkaar gestapelde schildpadden.

Iedereen die deze vaak afgebeelde cartoon heeft gezien, zal bij Sydney en Australië voor altijd als eerste denken aan parende schildpadden. Ook ik. Tot voor kort althans.

Deze zomer kreeg mijn zoon van een vriendje een souvenir uit Willemstad op Curaçao. Het is een beeldje van twee parende leguanen – Amsterdam is niet de enige stad met een keur aan sekssouvenirs.

Toen we het beeldje in de vensterbank zetten bij een kartonnen model van de Sydney Opera, viel het meteen op: het operagebouw is niet een stelletje parende schildpadden, maar parende leguanen. Voortaan denken we bij Sydney aan leguanen.