Oranje en Rood: reëel zelfbeeld blijft lastig

Leeuw1.jpgIn de parlementaire mediademocratie Nederland werden deze week twee debatten gevoerd die eigenlijk niet mochten: over de monarchie en over de PvdA. Beide thema’s spreken tot de verbeelding, maar de hoofdrolspelers hebben liever niet dat we er zo open over praten. In beide gevallen werd de kern van de zaak dan ook eendrachtig vermeden.

De Tweede Kamer besprak met de minister-president zijn begroting. Dat is voor de premier het jaarlijkse moment zijn verantwoordelijkheid voor het Koninklijk Huis te consumeren. De toon was dit jaar al weken vinnig. Als ook de Oranjeverenigingen en de VVD kritiek uiten op het Hof, dan waait de vlag wat onrustiger dan gewoonlijk.

De premier wist dat hij zich schrap moest zetten. Hij wilde zich bovendien revancheren voor zijn  optreden tijdens de Algemene Beschouwingen. Daarmee was het voor Jan Peter Balkenende ongetwijfeld een lastige opgave. De Oranjes hadden ook het afgelopen jaar een paar verrassingen voor hem in petto. Zijn rol schrijft voor dat hij die in het parlement dekt terwijl hem binnensmonds waarschijnlijk wel eens andere formuleringen te binnen schieten.

De grootste kiezel in zijn schoen was het kroonprinselijk onroerend goedproject in Mozambique. Mooi strand, avontuurlijke vakantiebestemming, maar voor een aanstaand staatshoofd  een onhandige locatie om regelmatig te vertoeven. Lastig als  de wereld in crisis verkeert en het vaderland roept. Duur qua reiskosten en beveiliging. Het paar houdt vol, maar deze Club Med-achtige ontwikkelingsdromen overtuigen niemand behalve betrokkenen.

Het vorige akkefietje was Paleis Noordeinde als brievenbus voor prinses Christina’s belastingplan. Door de Koningin ongetwijfeld gedoogd als gebaar van zusterliefde. Niet-illegaal is niet het zelfde als verstandig. Die situatie is teruggedraaid, maar het zijn dit soort kwesties die het beeld oproepen van een familie die zich geroepen weet voor het hoogste, en daar hard voor werkt, maar moeite heeft zichzelf in perspectief te zien.

Veel gesprekken bij de kapper gingen deze week over de verhoging van de koninklijke schadeloosstelling, terwijl voor velen  de nulliijn gloort. De familie zou haar  populariteit onder de bevolking voor geruime tijd hebben zeker gesteld als zij vrijwillig van die verhoging had afgezien. Lastig, alles wordt duurder en veel verplichtingen liggen vast, maar dat geldt ook voor meneer en mevrouw De Vries.

Tijdens Juliana waren foto’s van de Majesteit op de fiets een geliefd exportartikel. Het eigen publiek was er  dol op. De tijden zijn veranderd maar de stapeling van beelden en berichten van een kroonprinselijk paar dat op staatskosten wereldburgert leidt niet tot een warmere band met het volk. Dat is de achtergrond van zo’n Kamerdebat dat zich overigens al snel verengt tot de vliegkosten van het Koninklijk Huis.

Wat betreft ‘Mozambique’ liet men zich afschepen met vage mededelingen over een stichting ,,om afstand te creëren tussen de Prins van Oranje en de ontwikkeling van het grote project, waarvan de vakantiewoning van de Prins van Oranje deel uitmaakt”, aldus de premier. Hoezo afstand, het is toch zijn Porto Ercole? Wat staat er in de statuten, wie zijn de bestuursleden? Het woord stichting viel 90 keer maar dit soort vragen bleven onbeantwoord.

Het is bekend dat de Koningin zich meer dan eens betutteld en slecht begrepen voelt. Zij kan ook weinig over haar rol zeggen zonder dat er gedoe over komt. Maar dat is inherent aan de  mystiek van het constitutioneel koningschap. De Koning is onschendbaar, de ministers zijn verantwoordelijk. Vragen over die kern van het staatsbestel werden door de MP weggewoven.

De kroonprins heeft zich ontwikkeld tot een goed geïnformeerde, vrolijke, verstandige en tactvolle man, zeggen mensen die hem veel meemaken. Maar  zijn koningschap zal alleen slagen  als hij meer permanente Nederlandse waarden gaat belichamen dan die van de rusteloze Olympische bestuurder en waterspreker.

Als Willem Alexander de oppervlakkigheid van de mediademocratie wil overleven zal hij middelen moeten vinden om  een bescheiden, meelevend koningschap te verbeelden. Daar heeft hij de media voor nodig. Die moet hij dus niet te vaak naar hun hondenmand verwijzen. En hij zal het Nederlandse volk de eenheid moeten laten zien die het soms zelf kwijt is.

Bij het koningschap komt het aan op die ene geroepene. Bij politieke partijen is er altijd keus. Als Mariëtte Hamer door de PvdA-fractie niet meer de beste wordt gevonden, kan zij worden vervangen. Daar gingen veel reacties  deze week over nadat  een interne email van fractiesecretaris Diederik Samsom was uitgelekt. Niemand was het oneens met zijn constatering dat de partij er ‘deplorabel’ bijstaat - met in de laagste peiling 14 zetels (nu 33 in de Kamer).

Partijleider Bos  en voorzitter Ploumen geboden het partijvolk per weblog dat men wel ‘de juiste discussie’ moest voeren. ,, Dus willen we het hebben over banen, over eerlijk delen, over Uruzgan, over goed onderwijs. En moeten we het niet willen hebben over Mariëtte Hamer.”

In die wringende commandotaal, met die versleten voorbeelden, verleid je een vertwijfelde partij natuurlijk niet tot grootste daden. Maar wat moet je, nadat  de leider koos voor het drukste ministerschap dat er was en de partij mede daardoor nooit begon met de discussie over wat de partij met haar gekortwiekte ideologische veertjes aanmoet met de economische crisis. Net als de Oranjes heeft ook Rood moeite onder deze hoogspanning een helder beeld op eigen doel en aanzien te krijgen.

(Illustratie Ruben L. Oppenheimer)

(PS. Taalfout in laatste alinea verbeterd.)