Kremlinpartijen dulden geen oppositie in Moskou

Moskou kiest dit weekeinde een nieuw bestuur. De uitslag staat bij voorbaat vast. Burgemeester Loezjkov blijft de baas en zijn vrouw wegen bouwen.

Voor het Moskouse stadhuis in de Tverstraat is de dagelijkse Mercedes- en Bentleyparade in volle gang. „De zakenmannen komen hun steekpenningen betalen”, zegt Lia Antonova (52) cynisch. Zelf staat ze tegenover het statige gebouw te bedelen. „Mijn dochter is ernstig ziek en ik kan de operatie niet betalen. Al mijn hoop is nu op premier Poetin gevestigd. Daarom stem ik op zijn Verenigd Rusland.”

Ook zonder Lia’s stem staat de overwinning van pro-Kremlinpartij Verenigd Rusland, morgen in de Moskouse gemeenteraadsverkiezingen, bij voorbaat vast. Volgens een opinieonderzoek van bureau Levada gaat 62 procent van de ondervraagde Moskovieten ervan uit dat de verkiezingen nep zijn. Van de ondervraagden is 29 procent ervan overtuigd dat de uitslagen via druk en manipulatie tot stand komen.

De 26-jarige politicoloog Ilja Jasjin van de eerder dit jaar door onder meer Garry Kasparov en Boris Nemtsov opgerichte oppositiebeweging Solidarnost (Solidariteit) heeft die manipulatie de afgelopen weken zelf ondervonden. Hij had zich op persoonlijke titel kandidaat gesteld voor een zetel in het stadsparlement en vergaarde daarvoor de benodigde handtekeningen. „Maar de kiescommissie bepaalde dat de formulieren waarop die handtekeningen stonden niet goed waren ingevuld en verklaarde ze ongeldig”, vertelt hij in een koffieshop tegenover het stadhuis. „Dat is bij alle oppositiekandidaten die met een persoonlijk mandaat wilden meedoen zo gebeurd. Op de twee kandidaten van de liberale oppositiepartij Jabloko na, bij wie de formulieren ook verkeerd waren ingevuld. De overheid is duidelijk niet bereid om andere oppositiepartijen dan Jabloko toe te laten.”

Op die twee Jabloko-kandidaten na, zijn de deelnemers van zondag dus de usual suspects: Verenigd Rusland, de extreem-rechtse LDPR van Vladimir Zjirinovski, de Communistische Partij, de andere Kremlin-partij Rechtvaardig Rusland, de Patriotten van Rusland. Allemaal partijen die door het Kremlin worden gefinancierd. „Jabloko is anders dan vroeger loyaal aan de macht geworden, ook al presenteren ze zich als oppositiepartij”, zegt Jasjin. „Ze willen duidelijk hun twee zetels in de gemeenteraad redden door mee te doen met het systeem.”

Zelf was Jasjin jarenlang lid van Jabloko, waar hij tot de kritische vleugel behoorde. Toen die partij na de parlementsverkiezingen van 2007 met het Kremlin begon te onderhandelen over haar politieke toekomst, stapte hij op. „Jabloko moet in het openbaar oppositie voeren en niet in het geheim besprekingen met Poetin en Medvedev voeren.”

De lijstrekker van Verenigd Rusland bij de verkiezingen morgen is de Moskouse burgemeester, de 73-jarige Joeri Loezjkov. Sinds 1992 vervult hij het hoogste ambt in zijn stad. Sinds 1999 wordt hij niet meer verkozen, maar door de president herbenoemd. Loezjkov, getrouwd met Irina Batoerina, de grootste aannemer en rijkste vrouw van Rusland, wordt ervan verdacht zijn echtgenote bij grote bouwopdrachten te begunstigen. „Van de Moskovieten denkt 66 procent dat Loezjkov en het stadsbestuur corrupt zijn. Daarom alleen al zouden er eerlijke verkiezingen moeten zijn waaraan de oppositie deelneemt.”

Solidarnost-leider Boris Nemtsov is onlangs door Loezjkov voor de rechter gedaagd, omdat hij een pamflet heeft geschreven waarin hij de corruptie in Moskou en de begunstiging van Batoerina aan de kaak stelt. Jasjin: „Het is goed dat Loezjkov Nemtsov voor het gerecht sleept, want dan kan Nemtsov al zijn bewijsmateriaal op tafel leggen. Al wordt het natuurlijk geen eerlijk proces.”

De grootste corruptiezaak van dit moment is de aanleg van een vierde ringweg om de stad, waarbij een kilometer weg 364 miljoen euro kost, in vergelijking tot 8 miljoen in Duitsland. „De derde ringweg kostte maar 79 miljoen euro per kilometer”, zegt Jasjin. „Op corruptie zijn alle problemen van Moskou terug te voeren. En het gebeurt alleen maar omdat ambtenaren in deze stad straffeloos hun gang kunnen gaan.”

Volgens Jasjin en veel analisten is de stad Moskou inmiddels failliet. „Als gevolg van de economische crisis zijn bijvoorbeeld bijna alle bouwactiviteiten stilgevallen. De gemeente begon als anticrisismaatregel een aantal bijna bankroete, grote bouwbedrijven te steunen door peperdure luxeappartementen op te kopen. Terwijl er op de kinderbijslag wordt bezuinigd! Je kunt dus gewoon zeggen dat Loezjkov de bouwbedrijven van zijn vrouw wilde redden. Dat er niet geprotesteerd wordt, komt doordat de staatstelevisie er niet over bericht. Iedere tv-uitzending die over politiek gaat moet tenslotte eerst door het Kremlin worden goedgekeurd.”

Lees ook het weblog nrc.nl/moskou