DSB raakt met terugwerkende kracht in opspraak

DSB Bank sloot deze week een akkoord om klachten van ontevreden klanten af te wikkelen. Maar daarmee zijn de problemen van de bank van Dirk Scheringa nog lang niet voorbij.

Zorgplicht? Wie dacht daar begin deze eeuw aan. De woekerpolissen vlogen de deur uit. DSB verkocht dure koopsompolissen, die de bank veel geld opleverden. „Het ging goed met de economie. Aan zorgplicht dacht niemand. Iedereen verkocht alles”, zegt Richard van Hooijdonk.

Hij kan het weten. Hij deed eind jaren negentig de marketing bij Bank Labouchere, de bedenker van Legio Lease, waarbij consumenten met geleend geld aandelen kochten. Dat had desastreuze gevolgen toen de beurzen kelderden. Daarna werd hij directeur marketing bij DSB. Hij bleef tot 2005.

In die tijd was er bij alle financiële instellingen weinig oog voor de bescherming van de klant, wil hij maar zeggen. En dus ook bij DSB, de bank die momenteel zwaar onder vuur ligt. De praktijken van DSB, om klanten in combinatie met hun hypotheek dure koopsompolissen te verkopen, worden nu bekritiseerd.

In 2004 was ICT-er Kees Pruis (54) zijn huis aan het verbouwen. Het geld was bijna op, maar hij moest nog een laatste termijn aan de aannemer betalen. Bij de Postbank, waar hij ook een hypotheek had, kon hij best de benodigde 30.000 euro lenen. Alleen zou het een paar weken duren voor dat allemaal rond was. Zo kwam hij bij Frisia terecht, onderdeel van DSB. Hij had wel eens spotjes op televisie gezien. Hij had onthouden dat ze de laagste rente van Nederland beweerden te hebben. Hij vulde op de website alle formulieren in en een paar dagen later kon hij terecht op een kantoor in Wognum.

En daar begon de goochelact, zegt Pruis. Hij werd ’s avonds ontvangen. Mannen in pak schoven hem allerlei formulieren onder zijn neus. Een dame in een mantelpakje schonk hem koffie. Zo werd ik ingepakt, zegt Pruis nu. Het lijkt vaak of klanten van DSB vaak „stumperds” zijn, die niet begrijpen wat ze kopen, zegt hij. Maar zo wil hij zichzelf niet omschrijven. „Ik ben hoger opgeleid, heb economisch onderwijs gehad en kan goed rekenen.”

De lening van 30.000 euro was geen probleem, kreeg hij te horen. Hij hoefde maar 2,6 procent rente te betalen. Maar de ze wilden wel zekerheid. Ja, dat begreep hij ook wel. Daarvoor kon hij een levensverzekering afsluiten. Dat kon hij natuurlijk elders doen, maar DSB bood ook levensverzekeringen aan en hij was er nu toch. De premie was 8.000 euro. Dat geld kon hij lenen. Dan kwam hij uit op een lening van in totaal 38.000 euro. Er was alleen een probleem. Hij kwam boven „een drempel” terecht en daardoor steeg de rente tot 5,6 procent.

Pruis tekende. Hij leende meer dan de bedoeling was, tegen een hogere rente. Waarom hij toch tekende? „Ik had dat geld nodig. Het zou een week later al op mijn rekening staan. En ik moest die aannemer betalen.” Twee jaar later kocht hij alles af bij Frisia. Dat kon zonder problemen. Pruis dacht voor zijn levensverzekering nog wel iets terug te krijgen. Dat viel tegen. „Ik kreeg maar 1.200 euro.” Maar hij was er vanaf.

Veel anderen zitten nog altijd met zware financiële lasten. Zij begrepen vaak niet wat zij tekenenden en wat de financiële gevolgen zouden zijn, stelde de Ombudsman Financiële Dienstverlening Jan Wolter Wabeke eerder deze week vast in zijn aanbeveling voor een regeling tussen DSB en gedupeerde klanten. Zo leek de lage rente op lening of hypotheek aantrekkelijk. Alleen kon die in veel gevallen na een paar jaar sterk stijgen, waardoor de maandlasten ook fors hoger werden. Ook werden koopsompolissen bij een hypotheek afgesloten waarvan de premie over de hele looptijd in één keer betaald moest worden. Dit bedrag werd ook geleend en opgeteld bij de schuld, waardoor die vaak veel hoger uitkwam dan de waarde van het huis – een risico dat voor DSB niet opwoog tegen de hoge verzekeringsprovisies.

De werkwijze van de bank zorgde de afgelopen jaren met enige regelmaat voor kritiek. Dat DSB koopsompolissen verkocht en agressief leningen aan de man bracht is al jarenlang bekend. Het was voor oud-minister van Financiën Gerrit Zalm, die al in 2005 de reclamespotjes van DSB „misleidend” noemde, geen reden om in 2007 niet bij DSB als bestuurder aan de slag te gaan.

In juli kreeg DSB een boete van 120.000 euro van de Autoriteit Financiële Markten (AFM), onder meer omdat de bank bij de aanvraag van hypotheken criteria hanteerde waarmee onvoldoende werd voorkomen dat mensen te veel leenden.

De terugkerende kritiek was vervelend. De boete ook. Maar verder had DSB er weinig last van. Ruim een week geleden ontstonden er pas echt serieuze problemen. In enkele uren haalden klanten tientallen miljoenen weg bij de bank, nadat Pieter Lakeman ze daartoe had opgeroepen. De voorzitter van de Stichting Hypotheekleed eist dat DSB gedupeerden schadevergoedingen betaalt.

De toekomst van DSB is nu in het geding, lijkt het. Kan de bank nog nieuwe klanten trekken na zoveel negatieve publiciteit? Hoeveel geld is er de afgelopen week nog meer weggehaald? Kan DSB zelf nog terecht op de geldmarkt?

DSB pareert de kritiek door er op te wijzen dat de bank de gewraakte producten al lang niet meer verkoopt. En nu er sinds deze week een akkoord ligt met deStichting Steunfonds Probleemhypotheken, kunnen gedupeerden zich melden voor een individuele regeling, aldus de bank.

Intussen hangt DSB nog een AFM-onderzoek boven het hoofd. Wanneer dit klaar is en waar precies onderzoek naar wordt gedaan, wil de AFM niet zeggen. De toezichthouder kan al sinds de invoering van de Wet financiële dienstverlening in 2006 optreden als banken te hoge hypotheekleningen verstrekken, maar het duurde drie jaar voor DSB een boete kreeg.

Volgens Van Hooijdonk kan vooral de zorgplicht die financiële instellingen hebben lastig worden voor DSB. „DSB lijkt een beetje het zwarte schaap te worden.” Waarom? „Wellicht omdat ze té commercieel waren. Of omdat DSB jarenlang op het randje heeft geopereerd. Het heeft vele waarschuwingen gehad. En op een gegeven moment worden veel kleine dingetjes één groot ding. Maar waarom alleen DSB? Zij waren niet de enigen die deze producten verkochten.”

DSB kan na alle negatieve publiciteit weinig meer goed doen. Alle praktijken worden nu met terugwerkende kracht veroordeeld. Ook op het akkoord over de regeling voor klanten in financiële nood kwam onmiddellijk veel kritiek.

De hoop van DSB-topman Scheringa dat het dossier hiermee wordt afgesloten, lijkt ijdel. Een jaar geleden kon hij weinig fout doen. Zijn voetbalclub was landskampioen en zijn bank had weinig last van de kredietcrisis. Maar in korte tijd werd hij een nationale paria.

Gelukkig heeft hij nog wel iets goed gedaan met al zijn geld, zegt voormalig DSB-klant Kees Pruis. Hij is al een paar keer in het Scheringa Museum voor realistische kunst geweest, in het Noord-Hollandse Spanbroek. Het is prachtig, zegt hij. „Dat heeft hij toch maar mooi met ons geld gedaan.”