Zeg 'nee' tegen een pool

Of het nu gaat om een zangwedstrijd of een voetbaltoernooi: het wordt altijd leuker als je met een paar vrienden of collega’s een pool opzet. Allemaal wat geld inleggen en de winnaar voorspellen, dat is gegarandeerde pret. Toch?

Onderzoekers van Arizona State University namen de proef op de som. Een groep studenten keek naar een aflevering van De Zwakste Schakel. De ene helft van de proefpersonen moest voorspellen wie er zou winnen, de andere helft hoefde alleen maar te kijken. Achteraf vulde iedereen in hoe leuk ze de show hadden gevonden.

Wat bleek was dat de studenten die een winnaar hadden aangewezen, de show lager waardeerden. De verklaring volgens de onderzoekers? Door te kiezen voor een winnaar, worden we bang om te verliezen. Niemand vindt het immers leuk om een foute keuze te maken. Deze onbewuste angst is zo groot, dat zelfs winnaars van weddenschappen beter af waren geweest als ze helemaal niet hadden meegedaan.

Maar wat als je nu veel geld wint met een weddenschap of gokspelletje? Dat zal toch zeker wel gelukkig maken? Om die vraag te beantwoorden hield Philip Brickman van de Universiteit van Michigan in 1978 een bijzonder experiment. Met vragenlijsten bepaalde de sociaal-psycholoog de geluksbeleving van extreme mazzelaars, namelijk 22 loterijwinnaars. Voor het contrast zette hij er een groep extreme pechvogels tegenover: mensen die verlamd raakten door een ongeluk. Beide groepen hadden voor het onderzoek 1 tot 12 maanden de tijd gehad om van de ingrijpende gebeurtenis te bekomen. Er was ook een controlegroep: mensen die een ‘normaal’ portie geluk in hun leven hadden gekend.

De resultaten waren verrassend. De loterijwinnaars waren weliswaar iets gelukkiger met hun leven dan de mensen met een verlamming. Toch scoorden deze rijkaards beduidend slechter dan de controlegroep, de gemiddelde mazzelaars dus.

Waarschijnlijk komt dit door het contrasteffect. Als iemand een miljoen wint, dan is deze gebeurtenis zo extreem positief, dat alle andere leuke dingen in het dagelijks leven hun waarde verliezen. Een weekje vakantie of een salarisverhoging stellen ineens weinig meer voor.

Rik Kuiper en Tonie Mudde

In de serie ‘Nooit geweten’ wordt wekelijks een wetenschappelijke tip gegeven.