Topprijs goud baat Zuid-Afrika niet

Goud is nog nooit zo duur geweest, maar Zuid-Afrika – het land met de grootste bewezen goudreserves – schiet er weinig mee op. Platina is voor de export inmiddels belangrijker.

Aan het eind van het radionieuws wordt ieder uur steevast de laatste goudprijs gemeld en Johannesburg, de grootste stad van Zuid-Afrika, heeft als bijnaam ‘stad van goud’. Maar terwijl de goudprijs deze week opnieuw omhoog schoot, wordt in Zuid-Afrika lauw op de nieuwe records gereageerd. Door de sterke rand en de zwakke dollar profiteren de Zuid-Afrikaanse mijnbedrijven nauwelijks van de ruim 1.046 dollar die voor een ounce op de internationale markten wordt neergelegd. Goud is voor de grootste economie van Afrika bovendien zo belangrijk niet meer.

Vorige maand schoot de prijs van goud voor het eerst dit jaar door de psychologisch belangrijke grens van duizend dollar. Een jaar geleden werd nog 750 dollar voor het edelmetaal betaald. Maar in dezelfde periode daalde de waarde van de dollar van 10 rand naar 7,50 rand. Netto levert goud de Zuid-Afrikaanse mijnbedrijven daardoor minder op dan een half jaar geleden, rekent analist René Hochreiter van het bedrijf AllanHochreiter voor. „Onze centrale bank probeert van alles om de rand naar beneden te praten, maar het is ze vooralsnog niet gelukt. De prijzen zijn hoog, maar de Zuid-Afrikaanse producenten krijgen hun inkomsten in dollars en betalen hun kosten in randen.” Met een inflatie in Zuid-Afrika in 2008 van rond de 10 procent, zijn de kosten van materialen en arbeid bovendien gestegen. „Ze houden dan verdomd weinig over.”

Jarenlang was Zuid-Afrika de grootste producent van goud in de wereld en nog steeds heeft het land de grootste bewezen reserves. Maar China en de Verenigde Staten hebben Zuid-Afrika nu ingehaald. „Twintig, vijfentwintig jaar geleden was de goudprijs van wezenlijk belang voor onze economische groei”, zegt Alex Conradie van het ministerie van Mijnbouw in Pretoria. „Maar onze economie is nu meer gediversifieerd. Platina is voor de export aanzienlijk belangrijker geworden.”

Zuid-Afrika is wereldwijd nog wel de grootste producent van platina, dat onder andere gebruikt wordt in katalysatoren van auto’s. Eigenlijk, zegt Hochreiter, is platina een veel betere belegging. Volgens hem is de goudprijs op de keper beschouwd „verbazingwekkend laag”. Hochreiter: „Het is het meest teleurstellende metaal dat ik ooit gezien heb. In deze economisch benarde tijden verwacht je dat iedereen teruggrijpt op de zekerheid van klompen goud. De prijs had dan minstens verdubbeld kunnen zijn. Maar dat is niet gebeurd.” Vooral in de Verenigde Staten, vermoedt hij, hebben veel particulieren gouden munten en juwelen ingeruild om rond te kunnen komen. „Er is veel oud metaal op de markt gekomen”, zegt ook Conradie, „en dat heeft de prijs per ounce gedrukt.”

De effectenbeurs van Johannesburg steeg dankzij de grote drie goudmijnbedrijven (AngloGold Ashanti, Gold Fields en Harmony Gold) in de afgelopen maand weliswaar 3 procent, maar was daarmee de slechtst presterende beurs van de groep van opkomende markten. De beurs in Rusland, evengoed een grote goudproducent tegenwoordig, steeg 15 procent.

Doordat Zuid-Afrika al zo lang op grote schaal goud produceert, moet tegen steeds hogere kosten almaar dieper gegraven worden om het waardevolle metaal te vinden. Ten oosten van Johannesburg liggen bijna vier kilometer onder de grond de diepste mijnen in de wereld. Vooral de warmte op die diepte is een groot obstakel. AngloGold Ashanti brengt met geavanceerde maar peperdure airconditioners de temperatuur in enkele mijnen terug van boven de zestig graden Celsius naar een iets dragelijker 28 graden. Dankzij de hogere prijs, zegt Conradie, blijft het economisch verantwoord om zo diep te blijven graven. „Maar de marges worden kleiner. De arbeidskosten en de kosten van elektriciteit blijven tenslotte omhoog gaan.”

Ceo Graham Briggs van Harmony Gold Mining verwacht dat de goudprijs voorlopig stijgt. „Het zou me niet verbazen als de prijs boven de duizend dollar blijft”, zei hij deze week. Maar: „Ik heb liever dat de prijs niet al te snel omhoogschiet, maar rustig omhoog kruipt.” De hoge prijs is „bitterzoet voor Zuid-Afrikaanse goudproducenten”, vindt Briggs. „Wat ons raakt is een hogere prijs van goud in randen. Dat zou pas verschil maken.”