Oorsprong van verhalen

`Omstreden`, zo kwalificeert Bas Heijne (Boeken 25.09.09) De revanche van de roman van literatuurprofessor Thomas Vaessens. Dat is Heijnes goed recht, want Vaessens` wanhoopskreet om de literatuur te redden is alom verguisd. Zoveel dom onbegrip had Vaessens niet verdiend voor zijn vaststelling dat het zinloos is gebleken om van burgers te verlangen dat ze de ivoren toren beklimmen. Na een eeuw van vergeefse pogingen (verheffing, subsidies, Stichting Lezen) om de kloof tussen literatuur en maatschappij te dichten concludeerde Vaessens dat het anders moet: wil de literatuur als maatschappelijk instituut overleven, dan zal ze zelf het contact moeten herstellen. Dat vereist van schrijvers maatschappelijk bewustzijn en van critici de bereidheid om moralistisch te recenseren.

Heijne blijkt het daar nu roerend mee eens, want als een Ierse hoogleraar er vanuit de ivoren toren niet in slaagt om Ulysses voor arbeiders te verklaren, erkent hij: `Het lukt Kiberd niet de band tussen literatuur en maatschappij te herstellen.` In Heijnes ogen lukt het Theodore Dalrymple wel, doordat die zijn leeservaring toetst aan zijn eigen waarden: `Het is ethische literatuurkritiek.` Is Bas Heijne nu een omstreden criticus?