Ig Nobelprijs laat lachen en nadenken

Ook de Ig Nobelprijzen, voor merkwaardig wetenschappelijk onderzoek, zijn uitgereikt. Kees Moeliker, die zelf in 2003 won met zijn studie naar necrofiele homo-eenden, doet verslag.

Bustehouder als nood-gasmasker: Elena Bodnar demonstreert haar Ig Nobelprijs-winnende uitvinding, geassisteerd door echte Nobelprijswinnaars Wolfgang Ketterle (links), Orhan Pamuk en Paul Krugman (rechts). Foto Improbable Research/Alexey Eliseev Improbable Research

Het lukte Elena Bodnar waar de Turkse overheid niet in slaagde: Nobelprijswinnaar Orhan Pamuk de mond snoeren. Het enige wat ze daarvoor gebruikte was een halve bustehouder. De arts van Oekraïense afkomst was een van de tien wetenschappers die vorige week in het Sanders Theater van Harvard University de Ig Nobelprijs kregen uitgereikt. Deze felbegeerde onderscheiding – niet te verwarren met de prijzen die deze week in Stockholm bekendgemaakt worden – beloont onderzoek dat je eerst aan het lachen maakt en daarna aan het denken zet. Echte Nobelprijswinnaars hebben de eer de prijzen te overhandigen. Orhan Pamuk was een van de negen (!) laureaten die deze nobele taak dit jaar op zich namen.

Elena Bodnar won de Ig Nobel volksgezondheidsprijs voor ‘het uitvinden van een bustehouder die in geval van nood snel omgevormd kan worden tot twee gasmaskers – één voor de draagster en één voor een omstander in nood’. Ter demonstratie bond ze haar vinding voor bij Nobelprijswinnaars Paul Krugman (economie, 2008) en Wolfgang Ketterle (natuurkunde, 2001). Toen ook Orhan Pamuk (literatuur, 2006) zich in de rij aansloot, kreeg hij de helft van de bustehouder toebedeeld die zij, luttele seconden eerder, zelf droeg.

Het was zeker niet alleen onderbroekenlol tijdens de negentiende Ig Nobelprijsceremonie. Dr. Bodnar zette ook aan tot nadenken. Als geneeskundestudent verleende ze eerste hulp bij de kernramp in Tsjernobyl en realiseerde zich dat snelle beschikbaarheid van een eenvoudig mondkapje het inademen van radioactief stof sterk had kunnen beperken. In 2007 patenteerde ze haar uitvinding. Vorige week kreeg ze de eer die ze verdiende.

De Ig Nobelprijs voor de vrede ging dit jaar weer naar Zwitsers onderzoek. Stephan Bolliger en collega’s van de Universiteit van Bern stelden experimenteel vast of het gunstiger is om met een volle of lege bierfles op het hoofd geslagen te worden. Verrassend resultaat: de lege fles komt met meer kracht aan doordat die een fractie van een seconde later uiteenspat dan een volle fles, veroorzaakt door de druk van het bier in combinatie met de koolzuurtoevoeging. Overigens benadrukte Bolliger dat zowel volle als lege bierflessen een mensenschedel kunnen breken.

Javier Morales, Miguel Apátiga en Victor Castaño (Mexico) presteerden het om diamanten te laten groeien op tequila. Het agave-destillaat van de goedkoopste soort bleek de perfecte chemische samenstelling te hebben voor de productie van een dunne diamantfilm die als supersterke halfgeleider gebruikt kan worden. Ze wonnen er de scheikundeprijs mee.

De Ig Nobelprijs voor natuurkunde ging naar Katherine Whitcome, Daniel Lieberman en Liza Shapiro (VS) voor hun grondige analyse van de vraag waarom zwangere vrouwen niet voorover vallen. Het blijkt dat een aangepaste kromming en versteviging van de onderste ruggenwervels ervoor zorgen dat de zwangere mensenvrouw niet op handen en voeten hoeft te lopen. Wat in 1991 als een grap begon in een achterafzaaltje van het Massachusetts Institute of Technology, groeide uit tot een ceremonie die wereldwijde mediabelangstelling trekt. Het toonaangevende tijdschrift Nature noemde de uitreiking van de Ig Nobelprijzen ‘aantoonbaar het hoogtepunt op de wetenschappelijke kalender’, het aantal zelfnominaties stijgt explosief en voor (echte) Nobelprijswinnaars lijkt het een prestigekwestie te worden om ze uit te reiken. Uiteindelijk is het doel van alle gekte meer mensen in wetenschap en technologie te interesseren. Met ‘eerst lachen, dan nadenken’ lijkt dat aardig te lukken.