Hans en Grietje met de Bijlmer als het enge bos

Het Bijlmer Parktheater, dat vanavond door minister Plasterk wordt geopend, versterkt het publiek met theater. „ We zijn geen dokter die geneest maar geven wel vitamine C.”

Karel Berkhout

Drie dagen nadat in Amsterdam Zuidoost een 19-jarige jongen was doodgeschoten, was er in het Bijlmer Parktheater een voorstelling die draait om een fataal schot. „Je voelde de spanning. Het publiek beleefde de voorstelling zo intensief, ze eigenden zich het stuk toe als hun verhaal”, vertelt Elike Roovers, artistiek leider van theatergroep Jong Rast over de avond van 24 september. Bij de begrafenisscene zong het publiek mee met het lied, zegt Roovers: „Dat gebeurt altijd met Surinamers in de zaal.”

Drie maanden al zijn er in het nieuwe Bijlmer Parktheater, dat is ontworpen door architect Paul de Ruiter, optredens, repetities, debatten en congressen, maar vanavond pas heeft de officiële opening plaats. Het theater van ruim vijf miljoen euro is betaald door de Europese Unie, stadsdeel Zuidoost, woningcorporatie Ymere en tal van particuliere fondsen. Het Bijlmer Parktheater heeft met 170 tot 270 stoelen een middelgrote zaal en wordt een lokaal theater naast de Meervaart in Amsterdam-West en de schouwburg in Amstelveen.

Amsterdam Zuidoost, dat met ruim 80.000 inwoners net zo groot is als Hilversum, telt meer dan 100 nationaliteiten. „Zuidoost is zeer multicultureel en daarom speelt in onze programmering de diversiteit een hoofdrol”, zegt directeur Ernestine Comvalius. Dat betekent bijvoorbeeld Indiase dansvoorstellingen (geliefd bij Hindoestanen), stand up comedy van Fatu (razend populair bij creolen) en kleine optredens van het concertgebouworkest, waar de witte bewoners op afkomen. Want, zegt Comvalius: „Het is tijd dat de witte bevolking van de Bijlmer gaat participeren.”

De witten komen steeds vaker sinds de nieuwbouw, zegt Comvalius: „Een mooi gebouw trekt.” De ovalen taart van glas heeft inderdaad allure, zelfs nu het belendende park nog een woestenij is. De zaal met zijn traptribune is intiem, repetitieruimten zijn ruim en licht. Een verademing voor de groepen die na jaren van sappelen eindelijk een eigen onderdak hebben gevonden: Krater Theater, jeugdtheater Jtszo, Circus Elleboog en de 5 ’o clock class, waar kinderen zich voorbereiden op een professionele dansopleiding.

„Het Bijlmer Parktheater biedt ook een extra podium voor theatermakers die welbewust voorstellingen voor en over een multicultureel publiek scheppen”, zegt Roovers van Jong Rast, dat in Amsterdam-West zijn thuisbasis heeft. In de voorstelling Backfire bijvoorbeeld wordt het fatale schot gelost door een jongen die nog zo klein is dat zijn omgeving eigenlijk verantwoordelijk is. Roovers: „De herkomstlanden van de jonge acteurs geven we een plaats in de voorstelling en steeds als er een element van Nederland, Suriname, Marokko of Turkije opduikt, zie je een ander deel van de zaal reageren.”

In Zuidoost zijn de reacties altijd intens, want de – Surinaamse – bevolking draagt het hart op de tong. „Het publiek valt je luidruchtig bij of maakt juist een tjoeri”, zegt artistiek leider Kirsten de Graaff van jeugdtheater Jtszo in Zuidoost. Een tjoeri is een lipgeluid dat betekent: hou maar op, ga maar weg. De Graaff: „Na een optreden in Apeldoorn barstte onze hoofdrolspeelster in tranen uit. Het publiek reageerde niet en daardoor dacht zij dat ze het heel slecht had gedaan.”

Zuidoost kent een rijke straatcultuur waarin dans en muziek een ideale voedingsbodem zijn voor het maken van theater. Het stadsdeel kent ook veel armoede, werkloosheid, schooluitval en eenoudergezinnen en is het afgelopen jaar geteisterd door maar liefst 22 schietpartijen. „De kinderen praten over de schietpartijen, want via via kent iedereen wel een dader of een slachtoffer”, vertelt De Graaff van Jtszo: „Maar het schieten is ook weer te ver van hen vandaan voor een voorstelling.”

De voorstellingen in het Bijlmer Parktheater moeten dicht tegen de leefwereld van de bewoners aankruipen. Zo maakte Jtszo een moderne bewerking van Hans en Grietje, met een Bijlmerflat als het enge bos, een tv-verslaafde moeder en jongen die een frietje bezorgt op de scooter, een verwijzing naar de drugsrunners in Zuidoost. Homerun gaat over huiselijk geweld, zegt De Graaff: „Ik vroeg de kinderen of een corrigerende tik was toegestaan. Ze staken bijna allemaal hun vinger op. Hoe hard mag je slaan? Tot het pijn doet. Ze gaven me tikjes en ik zei ‘Au au au’. Dat au au au gaat via een soort poezengejammer over in een medley van bekende liedjes.”

Zo versterken de theatervoorstellingen de kinderen van de Bijlmer. De Graaff: „We vergroten hun weerbaarheid. We zijn geen dokter die geneest maar geven wel vitamine C.” Dat moet gelden voor alle voorstellingen in het Bijlmerparktheater, vindt Comvalius: „Het theater is er niet om problemen op te lossen, maar om vragen te stellen en een spiegel voor te houden.”

Zo stelde theatergroep Krater vorig jaar de rol van Zwarte Piet ter discussie, toen nog in een morsig wijkgebouwtje. En de komende tijd? Comvalius, die ook directeur is van Krater, wijst naar buiten, naar de bouwketen die dienen als opvang voor drugsverslaafden: „Voorbijgangers beschouwen drugsverslaafden niet eens als menselijke wezens. Wij praten nu met de verslaafden over een voorstelling met hen en over hen.”

Vanavond om 20.00 opent minister Plasterk het Bijlmer Parktheater. Komende weekend zijn diverse presentaties en optredens. Bijlmerparktheater.nl