Geologische instabiliteit

What’s in a name? Een heleboel. Wie zich vroeger een gebied wilde toe-eigenen, plantte er een vlag en gaf het de naam van zichzelf of van zijn grote liefde, zonder erbij stil te staan of dat misschien frustrerend werkte voor de bewoners. Bovendien stonden onontdekte gebieden toch niet erg bekend om hun schriftelijke cultuur, dus er werd minder een punt van gemaakt. Het was gewoon logisch.

Nu is dat wel anders. ‘Straatnaambordjes in propagandastrijd’ kopte nrc.next deze week in een stuk over bewegwijzering in Oost-Jeruzalem. En dan krijg je namen als ‘Nof Zion (Uitzicht op Zion), naar de nabijgelegen nederzetting’. ‘Zo wordt onze geschiedenis, onze geografie ontkend. Voor Israël bestaan we niet’, luidde het citaat van een Palestijnse bewoner.

Het ontkennen van een bevolkingsgroep door de namen van wijken en straten aan te passen: daar waren ze in Zuid-Afrika ooit ook heel goed in. In de roman Triomf van Marlene van Niekerk wordt blank uitschot in de wijk ‘Triomf’ geplaatst, in de hoop dat de naam effect zou hebben op de status van de bewoners.

Na de moord op Zuid-Afrikaanse apartheidsarchitect Hendrik Verwoerd werden hele wijken, straten, scholen en stations naar de man vernoemd. ‘Ze hernoemden onze wijk naar hem. Ze wilden dat we in een monument gingen leven’, schrijft de Zuid-Afrikaanse schrijver Ivan Vladislavic in de verhalenbundel Missing Persons (1989). Nieuwe namen: het is een niet te onderschatten rijke traditie.

Maar wat zijn de consequenties, waar moeten Netanhyahu c.s. straks rekening mee houden nu alles een nieuwe naam krijgt, en dus ook de plattegronden en telefoonboeken aangepast moeten worden? De macht van het woord kennen ze al, anders waren ze er niet aan begonnen. Maar wat ze wellicht niet weten, is dat namen de macht over de stad kunnen nemen. Wanneer ze De rusteloze supermarkt (2001) van Ivan Vladislavic lezen, kunnen ze leren over het belang van de betekenis van namen, het juist spellen van straatnamen en hoe belangrijk een juiste weergave in het telefoonboek of op de plattegrond is. In De rusteloze supermarkt gaat het namelijk mis: huizen storten in omdat de straatnaam verkeerd is opgeschreven en dus zichzelf verplaatsen; een voetbalfabriek stapt eveneens de naar hem toebedeelde plek; hetzelfde geldt voor de dierentuin die per ongeluk midden in een woonwijk is getekend. Een supermarkt krijgt 24-uur bewegende boodschappen omdat een onverlaat de supermarkt ‘de rusteloze supermarkt’ heeft genoemd. En uiteindelijk ontstaan er hele witte plekken omdat correctoren van de gids en plattegrond te fanatiek met ‘backspace’ in de weer gaan.

Laat de namen de namen zou je denken, want wanneer de woorden gaan zegevieren over de waarheid, kan dat ernstige geologische instabiliteit tot gevolg hebben.

Toef Jaeger