Poolse PZU staat er nu alleen voor

De overname van de verzekeraar PZU werd voor Eureko een nachtmerrie. Die is nu achter de rug. Poolse kranten kraaien victorie over de Hollanders. Maar welke investeerder wil nog met PZU in zee?

Gelijk hebben is niet hetzelfde als gelijk krijgen. Eureko, de moeder van Achmea en Interpolis, kan erover meepraten. Tien jaar lang vocht de Nederlandse verzekeraar om de controle over de Poolse branchegenoot PZU te krijgen, controle waar Eureko contractueel recht op had. Vorige week gooide het concern de handdoek in de ring. „Wij zijn tot de conclusie gekomen dat een vriendelijke exit realistischer is dan een vriendschappelijk samenzijn”, zei bestuursvoorzitter Willem van Duin afgelopen vrijdag in Warschau.

Van Duin drukte zich diplomatiek uit. De strijd om PZU, het kroonjuweel onder Polens staatsbedrijven, was nooit vriendelijk. Het was een nachtmerrie. In 1999 werd PZU geprivatiseerd. Eureko nam een belang van 30 procent en kreeg zwart op wit de toezegging dat het na enkele jaren recht had op nog eens 21 procent. En daarmee op controle. Maar de Polen kregen spijt en gingen dwarsliggen.

Vertegenwoordigers van Eureko werden, op het kookpunt van de ruzie, uit het hoofdkantoor van PZU in Warschau gezet door de bewakingsdienst. Poolse media kleineerden de Nederlanders, haalden ze door het slijk, beschuldigden ze van corruptie. In tien jaar tijd zag Eureko dertien Poolse ministers van Schatkist voorbijkomen, die allemaal wat anders zeiden.

Nu is hieraan een eind gekomen. De Poolse Staat, zo is afgesproken, betaalt Eureko ruim 1 miljard euro schadevergoeding wegens verbreking van het privatiseringscontract. In ruil daarvoor vermindert Eureko zijn belang in PZU. Aleksander Grad, de huidige minister van Schatkist, sprak van „heel goed nieuws”. Poolse kranten kraaien al dagen de overwinning met koppen als ‘PZU gaat niet naar Hollanders’.

Wiktor Wojciechowski snapt daar niets van. „In feite wordt PZU weer genationaliseerd”, zegt de analist van de Poolse denktank FOR (Forum voor de Ontwikkeling van de Samenleving). „Dat is geen zaak om trots op te zijn.”

Want nu beginnen de problemen pas echt. PZU is weliswaar een winstmachine (640 miljoen euro nettowinst in de eerste helft van dit jaar), maar is in veel opzichten een beginner op de verzekeringsmarkt: inefficiënt en met weinig knowhow. „Er zal snel weer een strategische investeerder gevonden moeten worden”, zegt de analist. „Na wat Eureko is overkomen, is dat een zware opgave.”

Bovendien ontbreekt hiervoor de wil in Polen zelf. „Geen enkele politicus zal aan PZU opnieuw zijn vingers willen branden”, zegt Joanna Solska, commentator van weekblad Polityka. „Het is goed dat er een eind is gekomen aan de ruzie. Die verlamde het bedrijf en bezorgde Polen een slechte naam. De keerzijde van de medaille is dat PZU er nu alleen voor staat.”

De privatisering van PZU was vanaf het begin omstreden. De keus voor het onbekende Eureko boven bekende spelers zoals het Franse Axa en het Duitse Allianz wekte verbazing. Dat de adviseur in de deal een Nederlandse bank was (ABN Amro) wakkerde het wantrouwen verder aan. Er ontstonden geruchten over smeergeld. „Het adagium van Goebbels – als je maar genoeg modder gooit, blijft er altijd wel wat hangen – is waar”, zei oud-topman van Eureko, Ernst Jansen, in 2005.

PZU begon kort na de verkoop volop te profiteren van de onderontwikkelde verzekeringsmarkt in Centraal-Europa. Het bedrijf produceerde jaar na jaar spectaculaire winstcijfers, waar zelfs de aanslagen van 11 september 2001 nauwelijks een deuk in sloegen. Het bedrag dat met de privatisering was binnengehaald (700 miljoen euro) leek opeens mager.

„Eureko werd doelwit van populistische, nationalistische propaganda”, zegt Wojciechowski. „Het had niets met economie te maken.” Solska: „Gemakshalve wordt vaak vergeten dat PZU in 1999 niet het succesnummer was dat het later zou worden.” Eureko bood destijds twee keer meer dan waarop de toenmalige regering in Warschau rekende en 10 procent meer dan concurrenten.

In 2003 stapte Eureko naar een internationaal arbitragehof. Dat stelde het bedrijf in het gelijk. De rechters noemden de handelswijze van de Polen „schokkend”. Warschau legde de uitspraak naast zich neer, ook toen Eureko dreigde met een schadeclaim van maar liefst 10 miljard euro. „Eureko heeft beoordelingsfouten gemaakt”, zegt de Poolse econoom Robert Gwiazdowski. „Door de arbitrage en te dreigen met schadeclaims gooide het bedrijf olie op het vuur. Het maakte Poolse politici alleen maar koppiger.” Volgens hem had een Póólse rechter Eureko waarschijnlijk ook in het gelijk gesteld.

Dat de Nederlanders nu de zaak opgeven komt volgens Polen door de bankencrisis. Eureko leed vorig jaar een verlies van 2,1 miljard euro en heeft kapitaal nodig. Polen, dat juridisch geen poot had om op te staan, kon dankzij de crisis opeens eisen stellen. Eureko ontkent dat het zo is gegaan en zegt dat het strategische besluit om uit PZU te stappen in de eerste helft van 2008 al is genomen, nog vóór de crisis.

Solska van Polityka gelooft er niets van. „Het is duidelijk dat ze het geld nu goed kunnen gebruiken.” Bovendien is zij ervan overtuigd dat de Rabobank, met 39 procent grootaandeelhouder in Eureko, heeft aangedrongen op beëindiging van de ruzie, uit angst voor imagoschade. Rabobank controleert de Poolse bank BGZ, waarin de Poolse Staat ook een belang heeft, van 35 procent.

Vorige week, op dezelfde dag dat Eureko’s vertrek uit PZU werd aangekondigd, maakte Warschau bekend dat Polen zijn minderheidsbelang in BGZ wil verkopen. Volgens analisten is het niet moeilijk te raden aan wie: Rabobank.