Elegantie in zijn minimale foto's

Necrologie

De Amerikaanse fotograaf Irving Penn vernieuwde de portret- en modefotografie van de 20ste eeuw. In 1943 verscheen zijn eerste coverfoto voor Vogue.

Opgeleid als schilder, onbegrepen als artdirector, gevierd als fotograaf. Het is in een notendop de carrière van Irving Penn, die afgelopen woensdag op 92-jarige leeftijd overleed in zijn woonplaats New York.

Penn maakte furore bij het tijdschrift Vogue, waar hij op zijn 25ste aan de slag ging als assistent artdirector. Hij moest ideeën verzinnen voor coverfoto’s, maar zijn plannen werden telkens afgewezen door de fotografen van dienst, waarop hij besloot ze zelf maar uit te voeren. Het leidde in oktober 1943 tot zijn eerste omslagfoto; een stilleven van een handschoen, riem en portemonnee. In de daarop volgende vijftig jaar zouden er 150 Vogue-covers volgen.

Voor Penn bestond er weinig verschil tussen kunstenaar Pablo Picasso, topmodel (en echtgenote) Lisa Fonssagrives, een dorpeling uit Nieuw Guinea of een van straat geraapte sigarettenpeuk. Je kon er met behulp van de camera schoonheid uit destilleren. Die schoonheid benadrukte hij in even elegante als minimalistische foto’s.

Want modellen hoefden van hem geen halsbrekende toeren uit te halen. Beweging en onscherpte waren hem een doorn in het oog. Een egale achtergrond, zo nu en dan een vloerkleedje – voor Penn was het meestal voldoende. De bijna uitgebeende foto’s – beelden „zonder spontaniteit maar met de illusie van een seance”, zoals een van zijn bewonderaars ooit analyseerde – maakten hem tot een van de grote vernieuwers in de portret- en modefotografie van de 20ste eeuw.

Voor veel van zijn portretten, van bijvoorbeeld kunstenares Georgia O’Keeffe, schrijver Truman Capote of bokser Joe Louis, maakte hij gebruik van een achtergrond van twee in een scherpe hoek op elkaar geplaatste wanden. De setting werd een visueel handelsmerk – al was het voor hem in de eerste plaats een psychologisch handigheidje. Mensen voelden zich snel op hun gemak in zo’n veilig hoekje, merkte hij op. Maar ook iemands onzekerheid kon leiden tot het maken van een hem typerende foto.

Overigens ging het Penn niet om de faam van de gefotografeerden. In 1974 bundelde hij in Worlds in a Small Room foto’s die hij in zijn reizende studio had gemaakt van naamlozen in landen als Peru, Marokko en Benin.