Dansen op kosmische straling

Bij de race om de Academische Jaarprijs staken twee teams boven de rest uit. Een Nijmeegs feest gebaseerd op kosmische straling won, tweede werd het Delftse Fileradar.nl.

De Nijmeegse Vierdaagsefeesten zijn volgend jaar een bijzonder feest rijker: Cosmic Sensation. In een gigantische koepel van dertig meter doorsnee en vijftien meter hoogte zal kosmische straling de basis vormen van muziek en licht. Studenten en onderzoekers van de universiteit Nijmegen sleepten met dit plan gisteren de Academische Jaarprijs van 100.000 euro in de wacht.

De Academische Jaarprijs werd voor het vierde achtereenvolgende jaar uitgereikt. De prijs is voor wetenschappers en studenten die een overtuigend plan weten te presenteren om hun toponderzoek op een originele manier aan een breed publiek te aten zien. Voor het eerst mochten naast universiteiten ook wetenschappelijke instituten meedoen. Minister Plasterk van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap gaf bij de uitreiking van de prijs de suggestie om volgend jaar ook HBO’s toegang te geven tot de competitie.

Het Nijmeegse team baseert zijn project op ingewikkeld natuurkundig onderzoek naar kosmische straling. Dat is straling uit de ruimte, meetbaar op aarde wanneer die de dampkring binnenkomt. Laagenergetische kosmische straling, zo was al langer bekend, komt van sterren; hoogenergetische waarschijnlijk van zwarte gaten. Dat bleek uit een recente Science-publicatie van onderzoek uitgevoerd in het Pierre Auger Observatorium in Argentinië. Captain van team Cosmic Sensation, hoogleraar experimentele natuurkunde Sijbrand de Jong, werkte mee aan deze publicatie en het team baseerde de inzending voor de jaarprijs op de bevindingen.

De straling moet in de tent, waar duizend man tegelijk in kunnen, een ludieke basis voor het feest worden. Omdat die straling zonder enige regelmaat de detectoren bereikt, komt er enige creativiteit aan te pas om er muziek van te maken. Bij de ingang zal een apparaat staan, de cosmic composer, dat de straling direct omzet in geluid, wat resulteert in een onregelmatig kerkklokgeluid. Verder zal in de koepel de straling ook bewerkt worden tot rustgevende cosmic ambient. En danslievende bezoekers kunnen een koptelefoon opzetten met de cosmic remix, als in een stille disco.

De muziek komt van een DJ, maar verandert op basis van inslagen van kosmische straling. Lasers zullen wijzen in de richting waar deze straling vandaan komt. Om de gratis in- en uitlopende bezoekers wat wetenschap mee te geven zal aan de binnenkant van de koepel het heelal inclusief zwarte gaten geprojecteerd worden, zullen trefwoorden kort uitleg geven, en zal een lichtkrant langs de zijkant meer wetenschappelijke informatie verschaffen.

De Nijmegenaren, een groep van dertien studenten en jonge onderzoekers, ontvouwden tijdens hun presentatie aan de jury een zeer ambitieus plan, dat al in een vergevorderd stadium bleek te zijn. Er is al een principeovereenkomst met de organisatie van de Vierdaagse, de locatie in het centrum van Nijmegen is zelfs al toegewezen en theater Lux zal gaan meewerken aan de organisatie van het evenement.

Het label van DJ Tiësto, toepasselijk genoeg Black Hole Recordings geheten, zegde al toe een keur aan DJ’s te willen leveren voor de zeven avonden in de zomer van 2010, en een cd met remixes te gaan uitbrengen. Omdat het project ruimschoots meer dan 100.000 euro zal gaan kosten, legde de Radboud Universiteit een tweede ton bij – mits het team zou winnen. „Om te kunnen winnen, moesten we laten zien dat ons plan haalbaar was”, zegt hoogleraar De Jong na afloop met een grote grijns en in zijn hand een glas champagne, dus moesten we dit soort afspraken al maken.”

De jury onder leiding van oud-staatssecretaris van cultuur Rick van der Ploeg zag twee teams ruim boven de overige acht finalisten uittorenen. Volgens jurylid en NRC-columnist Piet Borst was de spoeling verder behoorlijk dun dit jaar. „De combinatie tussen toponderzoek en sterke communicatie blijft schaars. Dat is zonde, want er zat zeker toponderzoek tussen deze keer.” Borst doelde daarbij onder andere op het team van de Flu Fighters, dat weliswaar voortkwam uit de onderzoeksgroep van topstuk Ab Osterhaus, maar met weinig vernieuwende communicatieplannen kwam.

De jury had het niettemin tot op het laatste moment moeilijk met het aanwijzen van de winnaar. Een team van TU Delft, fileradar.nl, maakte ook veel indruk. Op basis van gecompliceerde wiskundige modellen willen twee Delftse dynamisch verkeerskundigen voorspellingen gaan doen van files, tot een uur vooruit. Files staan niet stil, maar verplaatsen zich als schokgolven naar achteren. De site moet net zoiets gaan worden als wat het populaire buienradar.nl voor regenvoorspellingen is.

Dat hier veel vraag naar is bleek al uit de enorme media-aandacht die het team afgelopen week kreeg. De jury denkt dat dit plan ook zonder de 100.000 euro wel van de grond zal komen. De jongens geloven er zelf ook in, en legden vandaag ook voor de zekerheid alvast fileradar.be vast. „Eerst promoveren, maar begin 2010 gaan we op zoek naar alternatieve financiers.”

Met medewerking van Djoke Hendriks