Wat wordt Obama's strategie?

Defensieminister Gates is Obama’s meest invloedrijke adviseur inzake veiligheid.

Hij ziet Afghanistan als „het moderne epicentrum van de jihad”.

Hij is de man met de beslissende stem in alle debatten over grote internationale kwesties die de regering-Obama binnenskamers voert. Afghanistan, raketschild, Iran, Irak – als Bob Gates, de Republikeinse minister van Defensie, eenmaal een positie inneemt, heeft Barack Obama weinig speelruimte meer over.

Toch gaat de minister van Defensie, die het grootste deel van zijn leven bij de CIA werkte, met een zeldzame lichtvoetigheid door het leven.

De president besteedt deze week zijn meeste tijd aan de strategie in Afghanistan, en Gates verzorgde maandagavond een optreden met minister van Buitenlandse Zaken Hillary Clinton, voor studenten van de Georgetown universiteit in Washington. Hij sprak honderduit, en toen de gespreksleider in paniek raakte door problemen met de geluidsinstallatie („stop! ik hoor stemmen”), keek de minister met glinsterende ogen de zaal in. „Och, dat zijn mijn oude vrienden van de CIA.”

Hij liet doorschemeren dat zijn positie over Afghanistan aan het schuiven is. In het eerste half jaar van de regering-Obama reageerde hij sceptisch op bijna elk verzoek voor troepenversterking, waar ook ter wereld. In Gates’ ogen is de krijgsmacht overbelast. Mede daarom bepleitte hij al onder George W. Bush (Gates volgde in 2006 Donald Rumsfeld op) dat de VS meer diplomaten aanstellen.

Hij legde maandag nog eens uit hoe groot de wanverhouding is: Defensie heeft 2 miljoen medewerkers, de Amerikaanse buitenlandse dienst 7.000. „Als je een beetje propt passen ze met zijn allen in een vrachtvliegtuig.” Gevolg is dat Amerika te veel vecht en te weinig opbouwt, zeiden hij en Clinton eensgezind. „Dat moet veranderen.”

Toch maakte Gates duidelijk dat hij sterk overweegt het verzoek te honoreren van generaal McChrystal, de Amerikaanse commandant in Afghanistan. McChrystal wil circa 45.000 extra militairen, en aanvankelijk lekte uit dat de minister daar twijfels over heeft. Maar maandag beaamde Gates dat er, mede omdat Europese bondgenoten niet over de brug komen, „te weinig troepen” in Afghanistan zijn. Ook noemde hij het land „het moderne epicentrum van de jihad”. Als na de Sovjet-Unie ook „een tweede supermacht” de strijd er opgeeft, vergroot dat volgens hem de kans dat terroristen aanhangers rekruteren en aanslagen plannen.

Wel neemt hij afstand van de „beladen” retoriek over „winnen” van de Afghaanse oorlog. De strijd tegen terrorisme is een strijd tegen een methode, per definitie niet te winnen. „Ik probeer de term ‘winnen’ te vermijden. De vraag is of wij onze doelstellingen kunnen verwezenlijken.”

Gates benadrukte dat er geen plannen zijn om zich terug te trekken uit Afghanistan, zoals nu uit Irak. Amerika heeft de fout gemaakt Pakistan de rug toe te keren nadat de Sovjet-Unie uit Afghanistan was verjaagd, zei hij. „Dat mag zich niet herhalen.”

Afgelopen weekend bleek dat Obama ontstemd was omdat McChrystal vorige week in Londen vertelde dat het onmogelijk is zonder extra troepen nog succes te hebben in Afghanistan. Gates liet gisteren subtiel blijken dat de generaal daarmee zijn boekje te buiten ging. „Het is belangrijk dat de president het advies van zijn commandanten privé krijgt.’’

Volgens hem moet de generaal pas publiekelijk spreken als de president een beslissing heeft genomen. Generaal Petraeus zweeg ook totdat Bush besloot extra troepen naar Irak te sturen. „Dat is de juiste volgorde.”

Meer over troepenversterking: nrc.nl/afghanistan