Rusland schrijft scenario spookschip

Smokkelde de Arctic Sea raketten of gewoon Chinese onderbroeken? Het raadsel wordt met de dag groter. Rusland doet alles om de waarheid te verbergen.

Voor de hele wereld is het een raadsel wat er precies is gebeurd met de Arctic Sea, het Maltese koopvaardijschip dat bijna twee maanden geleden plotseling op volle zee verdween. Behalve voor het Russische Openbaar Ministerie. Voor haar staat vast dat de Arctic Sea op 24 juli voor de Zweedse kust werd gekaapt door acht etnische Russen uit Letland, Rusland en Estland, en dat het op 17 augustus bij de Kaapverdische Eilanden werd onderschept door een Russisch fregat. Voor talloze analisten en de advocaat van de 41-jarige verdachte Dmitri Bartenov wordt het mysterie met de dag groter. „Voor Rusland is het ongunstig als de waarheid over de Arctic Sea boven water komt”, zegt advocaat Konstantin Baranovski. Daarmee lijkt hij de kern van de zaak aardig samen te vatten.

Alles draait daarbij om de lading van het schip. Hoogstwaarschijnlijk vervoerde de Arctic Sea namelijk geen hout ter waarde van 1,3 miljoen euro naar Algerije, maar iets heel anders. Dat zou ook de reden zijn waarom het Russische OM het schip nog altijd bij de Canarische eilanden laat liggen en niemand aan boord mag.

Stanislav Belkovski, directeur van denktank Nationaal Strategie Instituut, die malafide zakentransacties van Russische bestuurders onderzoekt, noemde op internetkrant gazeta.ru twee mogelijke scenario’s. Volgens het eerste zou de Arctic Sea een grote partij smokkelwaar hebben vervoerd, die in handen van criminelen is gevallen. In het tweede geval zou de eigenaar van de Arctic Sea, het noodlijdende Finse bedrijf Solchart, dat geleid wordt door Russen, het schip zelf hebben laten kapen om de verzekeringspremie op te strijken. Baranovski: „In dat laatste geval komt het goed uit dat Solchart Bartenov en zijn vrienden nu van piraterij kan beschuldigen.”

Zowel advocaat Baranovski als analist Belkovski gelooft echter niet dat er S-300 luchtdoelraketten aan boord waren, bestemd voor Iran. Dat vermoeden kwam bij sommige waarnemers op toen twee weken na de opsporing van de Arctic Sea uitlekte dat de Israëlische premier Netanyahu in het geheim een bezoek aan het Kremlin had gebracht.

„Als de Arctic Sea S-300-raketten naar Iran vervoerde, dan is dat vreemd”, zegt Baranovski. „Want het is niet verboden om die raketten te leveren. En waarom zou je dat over zee doen als er ook kortere wegen zijn? Bovendien is de Arctic Sea een vrij klein schip. Dat kan zo’n lading helemaal niet bergen.”

Volgens Belkovski is het helemaal niet zo vreemd dat Netanyahu in Moskou was. „Israëlische premiers zijn de laatste tijd regelmatig in Moskou”, zegt hij. „En als het allemaal zo geheim is, waarom heeft de Israëlische minister Meridor dan over het bezoek uit de school geklapt?”

Als advocaat van een van de verdachten trekt Baranovski zelf vooralsnog geen conclusies. Wel is de informatie van zowel zijn cliënt als hemzelf veelzeggend over het handelen van de Russische autoriteiten.

„Dmitri Bartenov is een milieuactivist en een zeeman”, zegt hij. „En ook al wil hij om een onduidelijke reden niet zeggen van welke milieuorganisatie hij is, hij kent alle milieuwetten en daarom geloof ik hem. Volgens Bartenov waren hij en zijn kameraden in een rubberboot een nieuwe elektronische navigatiekaart aan het testen toen ze op open zee door een storm werden overvallen. Een overslaande golf vernielde toen die kaart. En daardoor konden ze de kust niet terugvinden en raakte de brandstof op.”

Volgens Baranovski zagen ze twee schepen, een groot schip dat te snel voer en de kleine Arctic Sea, die ze makkelijk konden inhalen. Eenmaal aan boord werden Bartenov en zijn makkers door de bemanningsleden onthaald op wodka en was het alle daaropvolgende dagen feest. „Maar ze mochten niet van boord en geen van de bemanningsleden wilde vertellen waar de reis heen ging. Vanaf dat moment voelden ze zich gijzelaars.”

Nadat de Arctic Sea door de Russische marine was aangehouden, liet de bemanning zich ineens minder vriendelijk uit over de schipbreukelingen, aldus de advocaat. „De bemanningsleden beweerden aanvankelijk tegen het Russische OM dat er een groep commando’s voor de Zweedse kust aan boord was gekomen die zich uitgaven voor Zweedse politiemannen. Maar nu roepen ze dat ze door Bartenov en zijn vrienden gedwongen zijn dit te zeggen.”

En dan het onderzoek van de Russische autoriteiten. Daar deugt volgens Baranovski niets van. „In de eerste plaats omdat Bartenov en zijn collega’s nooit door de Russen gearresteerd hadden mogen worden. Volgens de wet is het schip waarop ze zich bevonden verantwoordelijk voor hen. De Arctic Sea staat in Malta geregistreerd en is eigendom van een Fins bedrijf. Bartenov zou dus eigenlijk in Malta terecht moeten staan.”

Een schip kan volgens Baranovski bovendien alleen worden aangehouden als er een civiele zaak tegen loopt of als de eigenaar is aangeklaagd. „Nu doet het Russische OM alsof de bemanningsleden eigenaar van het schip zijn”, zegt hij. „Het OM weigert ons documenten te laten zien waaruit zou moeten blijken waarom de Arctic Sea is aangehouden. Toen de Russische marine een paar maanden geleden voor de Somalische kust een gekaapt schip aanhield, werden de piraten niet gearresteerd en naar Rusland afgevoerd, maar aan een andere staat uitgeleverd.”

Ook is er meer onduidelijkheid over de bemanning. Die werd na de aanhouding van het schip door de Russische overheid enkele dagen in de beruchte Moskouse Lefortovo-gevangenis opgesloten, waar ze is ondervraagd. „Het was alsof ook zij aan de zogenaamde kaping hadden meegedaan”, zegt Baranovski. „De leider van het onderzoek heeft gezegd dat het OM het recht had om hen te arresteren. Maar volgens de wet mag dit helemaal niet.”

Vier bemanningsleden bevinden zich nog aan boord van de Arctic Sea, de overige elf zijn teruggekeerd naar Archangelsk, de thuishaven van het schip. Ze mogen van de Russische autoriteiten met niemand praten en worden door de rechter niet tot het proces toegelaten. Barnovski: „Bartenov en ik willen hen tijdens het proces als getuigen oproepen en hen vragen wat ze precies aan het OM hebben verteld. Volgens de internationale maritieme conventies moet dat kunnen. Maar de rechter verbiedt het.”

Door de gang van zaken bij het onderzoek vreest Baranovski dat zijn cliënt straks vijftien jaar de gevangenis ingaat voor iets waaraan hij niet schuldig is. En hij heeft alle redenen voor dat voorgevoel, zolang niet duidelijk is wat het ruim van de Arctic Sea bevatte. Over de betrokkenheid van veiligheidsdienst FSB daarbij, laat hij zich niet uit. Wel acht hij alles mogelijk. „Een paar dagen geleden las ik nog een artikel waarin stond dat de FSB een grote partij Chinese onderbroeken per schip Rusland binnen heeft gesmokkeld, bestemd voor een Moskouse FSB-opslagplaats.”