Verder met een maag zo klein als een kopje

In een ziekenhuis te Emmen overleden in korte tijd vijf mensen na een maagverkleining. De operatie is riskant, net als extreem overgewicht.

Een maagverkleining en darmverkorting, in vaktermen bariatrische chirurgie, is niet zomaar een operatie. Eén à twee op de honderd patiënten overlijdt eraan. In het jaar na de operatie mag de patiënt heel weinig eten omdat maag en darmen nog weinig aankunnen. Het is immers de bedoeling dat ze vele kilo’s afvallen. „De maaginhoud bedraagt ongeveer twee eetlepels, direct na de operatie. Dat groeit tot de grootte van een kopje na zes maanden”, zegt Suzanna Kruizinga van patiëntenvereniging Obesitas Vereniging. En toch willen elk jaar meer obese patiënten zo’n maagverkleinende operatie.

De dood van vijf mensen die zo’n operatie in het ziekenhuis in Emmen ondergingen, lijkt patiënten niet af te schrikken, zegt Kruizinga – integendeel. Volgens haar heeft de media-aandacht voor de affaire mensen juist op een idee gebracht: de vraag naar de ingreep neemt sinds mei, toen de zaak bekend werd, alleen maar toe. De wachttijd voor maagverkleining wordt langer; twee jaar geleden was het drie maanden, nu een jaar.

Nog veel meer patiënten, zo’n 3.000 per jaar, ondergaan een maagband operatie. Daarbij plaatst de arts een siliconenband om de maag waardoor de patiënt sneller en langer dan voorheen een voldaan gevoel heeft. Die operatie is minder riskant: slechts één op tweeduizend patiënten overlijdt. Iedereen met een body mass index van boven de veertig, maatstaf voor levensbedreigend overgewicht, komt in aanmerking voor zo’n operatie. De basisverzekering vergoedt zowel de maagband operatie als de maagverkleining.

Maagverkleining en darmverkorting – ook wel de bypass genoemd – zijn zeer ingrijpend. Slechts een handvol ziekenhuizen in Nederland heeft de kennis om die gecombineerde operatie uit te voeren, zegt de Obesitas Vereniging. Het Scheper Ziekenhuis in Emmen hoorde daar niet bij. De praktijk is stilgelegd nadat de dood van de vijf patiënten bekend werd. Vanochtend werd bekend dat de betrokken chirurg is ontslagen.

De chirurgische ingreep in de maag heeft alleen blijvend effect als de patiënt ook structureel anders eet en meer beweegt, bleek vorig jaar uit een proefschrift van medisch psycholoog Gerbrand van Hout. Patiënten krijgen na de operatie drie jaar begeleiding om zich de nieuwe leefstijl eigen te maken.

De risico’s van een operatie mogen groot zijn, de risico’s van extreme obesitas zijn mogelijk nog groter. Vooral bijkomende kwalen, zoals hart- en vaatziektes en suikerziekte, zijn levensbedreigend.

Volgens het Centraal Bureau voor de Statistiek lijdt in Nederland bijna de helft van de bevolking aan overgewicht. Bij mannen is 51,1 procent te zwaar, bij vrouwen 39,9 procent.

Nederlandse vrouwen hebben wel iets vaker obesitas dan mannen: 12,2 procent tegen 10,2 procent. Zo’n 1,5 procent van de bevolking is zo zwaar dat zij voor chirurgie in aanmerking komen. 10 tot 20 procent van de mannen in Europa kampt met ernstig overgewicht tegenover 25 tot 30 procent van de vrouwen. Van elke honderd sterfgevallen in de Europese Unie houden er dertien direct verband met overgewicht. Van obesitas is sprake als de body mass index (gewicht gedeeld door lengte in het kwadraat) boven de 30 uitkomt.

Tussen 1983 en 2008 verdubbelde het aantal patiënten met obesitas in Nederland. Dat blijkt uit onderzoek waarbij aan mensen zelf is gevraagd wat ze wegen. Volgens deskundigen is het aantal mogelijk hoger.