Ons verleden vervlakt

In lijn met de tijdgeest ziet historicus Rudolf Dekker (1951) van de Erasmus Universiteit Rotterdam de blik op onze geschiedenis akelig vervlakken.

De geschiedenis is niet meer wat ze geweest is?

„Het hele beeld is grijs geworden. Dat is begonnen bij de Tweede Wereldoorlog. Die viel wel mee, werd de tendens. De meeste mensen wachtten af, verzetsstrijders waren ook maar klunzen, de Hongerwinter was propaganda uit Londen. We zijn van Soldaat van Oranje naar Zwartboek gegaan.

„Inmiddels zie je het patroon zich uitbreiden. De opstand tegen de Spanjaarden stelt ook niet veel meer voor. Die Geuzen waren ook geen lieverdjes, enzovoort. Zo krijg je immorele geschiedschrijving, zonder waardeoordelen, die een agenda is voor het heden.”

We willen niet de held uithangen?

„Daar heeft ook Srebrenica aan bijgedragen: Nederland deed niets, en daar past het beeld van Nederlanders die altijd maar een beetje schipperen goed bij. Het is de legitimatie van het je onttrekken aan verantwoordelijkheid. Het succes van dat vlakke geschiedenisbeeld hangt samen met dat we denken geen goede leiders te hebben. Als je het vergelijkt met de fantastische politieke discussies uit de Frans-Bataafse tijd, toen werden er nog eens echte besluiten genomen: de afschaffing van het feodale stelsel en de staatskerk bijvoorbeeld. Nu is iedereen vooral angstig voor de toekomst. Van de oprukkende zee tot de immigranten. Vanwege die onzekerheid zoeken we houvast in het verleden, er moet bijvoorbeeld een canon komen. Maar men vergeet de maakbaarheid van de geschiedenis.”

Is je eigen geschiedenis kennen niet nuttig?

„Als bindmiddel voor de samenleving zie ik er niets in. Het legt te veel vast. Politici gebruiken graag historische argumenten, maar die zijn zelden rationeel. Tradities worden dikwijls verzonnen. Abraham Kuyper met zijn ‘kleine luyden’ die al drie eeuwen onderdrukt werden. Ik heb veel zeventiende-eeuwse teksten gelezen, maar die ‘luyden’ ben ik nooit tegengekomen.”

Hoe moet het dan?

„Het vak moet avontuurlijker en creatiever. Eind jaren zestig werden er juist lijsten opgesteld met leemten, belangrijke zaken die nodig onderzocht moesten worden. Zelf zou ik wel onderzoek willen zien naar de geschiedenis van het geluid van Nederland. Hoe klonk het hier?

Liesbeth Koenen

Morgen spreekt dr. Rudolf Dekker over ‘De vergrijzing van de geschiedenis van Nederland’, 20.00 u. Spui 25-27, Amsterdam. Toegang gratis. Wel aanmelden: www.spui25.nl.