Neerlands navel eindelijk gelokaliseerd

De rubriek ‘Zwaartepunten’ legde dagelijks het precieze midden van een EU-land vast.

Vandaag beschrijven de makers tot slot het exacte middelpunt van Nederland.

Putten, het middelpunt van Nederland. (Foto Henrik Jan Haarink) Haarink, Henrik Jan

Volgens de berekeningen die geoloog Frank Storbeck in 1983 maakte, ligt het zwaartepunt van Nederland ongeveer drie kilometer ten zuidoosten van het centrum van Putten. In 1984 is op die plek een zware kei met een grote stalen ring eraan geplaatst. Als je Nederland aan deze ring zou optillen, was het idee, dan zou niemand het merken – want Nederland bleef precies in balans. De meeste Puttenaren weten dat hun dorp het zwaartepunt van Nederland op zijn grondgebied heeft. De VVV verkoopt miniatuurstenen met een ring eraan.

Bij afslag Putten op de A28 staat een groot gekleurd bord: ‘Ondernemen in het centrum van Nederland’. In Putten liggen de tuintjes er keurig bij, met net gemaaide gazonnetjes en onkruidvrije perkjes. Putten is een middelgroot dorp aan de rand van de Veluwe, met ongeveer 23.000 inwoners. De dorpskern is in de Tweede Wereldoorlog uitgebrand als gevolg van een vergeldingsactie, na een aanslag van het Puttense verzet op een aantal Duitse officieren. Bovendien werden 661 mannen uit het dorp gedeporteerd. 552 keerden niet terug. Iedereen in het dorp heeft wel een familielid of kent iemand die toen niet is teruggekomen.

Deze gebeurtenis wordt elk jaar op 2 oktober herdacht. En laat het op de dag van ons bezoek nou 2 oktober zijn. We zouden graag spreken met de burgemeester van Putten – de heer B.J. Van Putten – en hem persoonlijk willen vertellen dat er nieuwe berekeningen van het zwaartepunt zijn gemaakt. We gaan naar het gemeentehuis en vragen of hij aanwezig is. Hij is er wel, maar moet nog van alles voorbereiden voor de ceremonie van vanavond.

We laten een brief voor de burgemeester achter, waarin we hem het volgende vertellen: nu, 25 jaar later, is het mogelijk nog preciezere berekeningen te maken dan die van Storbeck, ondermeer doordat de grenzen nauwkeuriger in kaart zijn gebracht. Volgens het Kadaster ligt het zwaartepunt aan de andere kant van het dorp. De afstand tussen het oude en nieuwe zwaartepunt bedraagt iets meer dan vier kilometer. Het ligt precies op de scheidslijn van stad en land, in een boomrand tussen akkerland en industrieterrein, begroeid met bramenstruiken. De groene strook waarin het zwaartepunt ligt, fungeert als buffer tussen het bedrijventerrein – bebouwd met een mengelmoes van woningen en bedrijven – en het donkerbruine akkerland erachter.

Voor het project maken we elke keer een markering met materialen uit de omgeving. Dit is de zevenentwintigste markering. Het viel niet mee om elke keer iets nieuws te bedenken. Maar hier ligt het voor de hand. De grond is bedekt met een dikke laag bladeren. We halen de schep uit de auto en schrapen op een vierkante meter de bladeren weg. Nu nog de mensen bezoeken.

Voor het project hebben we besloten om uitsluitend de mensen die het dichtst bij het zwaartepunt wonen op te nemen in het boek. In dit geval staat het huis op 93 meter afstand van het zwaartepunt. Dit bezoek is nog net zo spannend als het eerste. We hebben maar één kans. We kunnen niet meteen een voordeur vinden. Wel is er meteen een bordje zichtbaar: ‘Verboden Toegang’. Dat schrikt af. Toch wagen we het een paadje in te gaan dat rond het huis loopt. We zien iemand bewegen. Dan komt een vriendelijke vrouw met een baby op haar arm naar buiten. Ze onderbreekt ons verhaal over het project en vraagt of we binnenkomen.

Daan en Wanda Hartoog wonen hier samen met hun twee kinderen Lucius en Nerius. „Natuurlijk willen we meewerken, maar ik weet niet of we wel zo’n representatief gezin zijn”, zegt Wanda glimlachend. Ze zijn hier komen wonen omdat het buiten het dorp lekker rustig is, en vanwege de centrale ligging in Nederland. Het kleine huis is na de Tweede Wereldoorlog gebouwd als noodwoning. Daan en Wanda hebben er een klein paradijs van weten te maken.

Na ons bezoek komen we achter het huis boer Evers tegen, die zijn schapen aan het tellen is. Evers heeft dertig jaar in de boerderij gewoond die dichtbij het zwaartepunt ligt. De akker die grenst aan de groenstrook waar het zwaartepunt ligt, heeft hij een paar jaar geleden verkocht. Hij is geboren en getogen in Putten. „De parel van de Veluwe.” Vooral de ligging tussen het water en de Veluwe vindt hij bijzonder.

Evers heeft meegemaakt hoe de omgeving hier geleidelijk veranderde. Er stond een boerderij met een groot stuk land van de familie Ruitenbeek. De familie had veel kinderen, zoals dat toen gebruikelijk was. Iedere zoon kreeg een deel van het land met een eigen boerderij, waardoor kleine percelen ontstonden. Te klein om op te boeren. Hierdoor zijn de meeste boerenbedrijven verdwenen en kwam er het bedrijventerrein. Eeuwig zonde, vindt Evers.

Op het bedrijventerrein, tien meter achter het zwaartepunt, bevindt zich de beddenwinkel Nestor. Aart Jan Kok en Henk van der Brink, twee verkopers, zijn verrast als we ze vertellen dat het zwaartepunt van Nederland direct achter hun winkel ligt. „Als het hier is, zijn we meteen weg”, zegt Henk lachend. „Straks krijgen we allemaal toeristen over de vloer.”

Maar even later hebben ze alweer ideeën hoe het zwaartepunt commercieel valt uit te buiten. „We kunnen rondleidingen organiseren naar de plek via de achterdeur”, stelt een van hen voor. En als een collega opbelt, vragen ze die of hij de kei met de ring even in zijn Smart wil laden en mee wil nemen naar de zaak.

Meer over dit project en het boek op www.overalthuis.eu.