Nee, bange rechters zullen willekeurig rechtspreken

Wanneer rechters vanwege hun uitspraken ontslagen worden, ontstaat politieke rechtspraak.

En rechters zonder ballen zijn gevaarlijker dan Saban B.

Het gerechtshof in Arnhem had ingestemd met het verlofverzoek van Saban B. Dus trokken rechts en links in de Kamer samen op tegen de rechter.

Saban is al in eerste aanleg veroordeeld wegens zware mishandeling en vrouwenhandel. En hij krijgt verlof om zijn kinderkamer in te richten – ja, meneer wordt verdacht van ernstige delicten, maar in onze samenleving moet een beetje vent toch de kinderkamer mogen inrichten? Dus Saban, niet gek, gaat naar huis. En dat is niet zijn kinderkamer, maar zo goed als zeker Turkije. Daar heeft hij kennelijk ook een kinderkamer die moet worden ingericht. En het was niet onverstandig om een aantal slachtoffers van Saban te laten bewaken. Al met al een behoorlijk misselijkmakende zaak.

Maar wat deden de SP, PVV en Rita Verdonk? Hebben ze zich afgevraagd waarom een gedetineerde die tevens een ongewenste vreemdeling is, mag trouwen? Inderdaad, wij zijn de grootste humanisten aller tijden. Terwijl sommige eerzame burgers niet aan seks toekomen, omdat ze zich drie keer in de rondte moeten werken om de hypotheek en de blauwe brief te betalen, en dus uitgeput in bed duiken, garandeert onze wetgeving Saban een huwelijksnacht – op onze kosten. Waarom heeft een gevangene die een strafbaar feit heeft gepleegd waarop meer dan zes jaar gevangenisstraf van toepassing is, recht op seks in de bajes? Deze vragen hadden Rita, Geert en Agnes moeten stellen. De invoering van het celibaat voor dit soort criminelen lijkt me een redelijke zaak, en het CDA kan daar zeker deskundige adviseurs voor vinden. Maar de oppositie richtte zich op de rechter.

Ze eisten dat rechters die grove fouten maken, zoals het instemmen met het verlofverzoek van Saban, moeten worden ontslagen. „Als je niet functioneert, dan vlieg je eruit”, zei Kamerlid Verdonk tijdens het debat met minister van Justitie Ernst Hirsch Ballin (CDA).

Rita zit er ernstig naast. Moeten rechters worden ontslagen wegens een uitspraak? Zijn we nou echt helemaal de weg kwijtgeraakt? Hebben de leden van de Tweede Kamer nooit gehoord van het meest fundamentele beginsel waarop onze rechtsstaat is gebaseerd, namelijk de onafhankelijkheid van de rechter? Echt niet? Dan maar een korte uitleg over dit heilige beginsel.

De Grondwet spreekt van de rechterlijke macht en niet van de rechterlijke organisatie. Het rechtsprekende orgaan wordt als een macht aangeduid. Deze macht is en blijft gescheiden van de wetgevende en uitvoerende machten. Ze zijn fysiek en organisatorisch gescheiden van andere machten. Om de onafhankelijkheid van de rechtsprekende personen uit deze macht te waarborgen, schrijft de grondwetgever in artikel 112 van onze Grondwet: „De leden van de rechterlijke macht met rechtspraak belast en de procureur-generaal bij de Hoge Raad worden bij koninklijk besluit voor het leven benoemd.”

Het gaat hier om de functionele onafhankelijkheid van de rechters. Ze kunnen worden ontslagen door de rechterlijke macht zelf in geval van disfunctioneren (bijvoorbeeld alcoholisme) of het begaan van misdrijven. De Grondwetcommentatoren leggen het als volgt uit: „De regering mag rechters en de PG niet om haar moverende redenen ontslaan.”

Wanneer rechters vanwege hun uitspraken mogen worden ontslagen (door wie? Het parlement? Hoofdredacties van dagbladen?), dan ontstaat de situatie dat rechters hun uitspraken dreigen te laten beïnvloeden door wat in de kranten of in politieke debatten wordt gezegd. Dit is echt levensgevaarlijk voor een rechtsstaat, want dan krijg je politieke rechtspraak. Onder deze omstandigheden komen juist de kleinere partijen, zoals Rita Verdonk, PVV en SP, in gevaar. Want dan moeten de rechters naar de luimen van de heersende partijen gaan handelen. Rita, Geert en Agnes zullen er echt niet blij van worden wanneer onze rechters door het parlement of de regering worden gecastreerd.

Rechters maken fouten, maar gelukkig niet vaak. In een land waarin bange rechters rechtspreken, zal langzamerhand het rechtspreken worden omgetoverd in willekeur. Rechters zonder ballen, om in het hedendaagse politieke vocabulaire te spreken, zijn veel gevaarlijker dan Saban B.

Afshin Ellian is als hoogleraar verbonden aan de rechtenfaculteit van Universiteit Leiden.