'Europa' kopzorg voor Cameron

Veel Conservatieven eisen een referendum over het EU-verdrag, zelfs als alle lidstaten dat ratificeren. Een dilemma voor beoogd Tory-premier Cameron.

Uitgerekend op de eerste dag van haar eigen partijcongres in Manchester, waar de Conservatieve Partij wil tonen dat ze klaar is om na ruim een decennium in de oppositie weer te regeren, werd ze gisteren door haar eigen turbulente verleden ingehaald. Tot wanhoop van partijleider David Cameron borrelden oude interne meningsverschillen over de verhouding met ‘Europa’ plotseling aan alle kanten weer op.

„Laat dit niet een week zijn, waarin we alleen met elkaar spreken, maar een week waarin we met het land spreken”, drukte Cameron zijn partijgenoten op het hart. Tot elke prijs wil hij voorkomen dat de partij afglijdt naar de loopgravenoorlog, die de Tories in de jaren negentig verlamde. Tussen eurosceptici, die de Europese Unie als een gevaarlijke instelling zagen die steeds meer macht naar zich toe trekt, en een meer gematigde vleugel, die een pragmatische opstelling jegens de EU bepleitte.

Aanleiding voor de nieuwe onrust onder de Tories vormde het ‘ja’ van de Ieren bij hun referendum vorige week tegen het Europese Hervormingsverdrag, dat beoogt de EU slagvaardiger te maken. Daardoor is nu bijna zeker dat het verdrag, een gruwel voor de meeste Conservatieven, binnenkort van kracht wordt.

Dat wierp de vraag op wat de Tories zouden doen als ze na de verkiezingen van volgend voorjaar aan het bewind komen, zoals opiniepeilingen aangeven. Cameron zelf heeft alleen willen zeggen dat hij alsnog een referendum zou uitschrijven over het verdrag als dit nog niet door alle lidstaten was geratificeerd. Als dat laatste wel het geval is, zou hij „het er niet bij laten zitten”. Maar of hij dan alsnog een referendum houdt, heeft hij wijselijk in het midden gelaten. Alsnog een referendum houden, zou tot een diepe crisis met de rest van de EU kunnen leiden. Achter de schermen erkent de partijtop dat dit geen reële optie is.

Ondanks Camerons oproep ‘Europa’ te laten rusten, bleef het gisteren in Manchester gonzen. Veel Conservatieven kunnen nog altijd niet verkroppen dat zij nooit de kans hebben gekregen te stemmen over het verdrag.

Even was daarvan sprake, toen oud-premier Tony Blair (Labour) een referendum beloofde over het Europese grondwetsverdrag. Toen dit werd verworpen door de Fransen en de Nederlanders in 2005, trok hij deze belofte schielijk in. Het nieuwe verdrag, waarover de EU vervolgens overeenstemming bereikte, was volgens hem minder ingrijpend en behoefde daarom geen referendum. Weinigen twijfelen er aan dat ook de Britten ‘nee’ zouden hebben gezegd, tegen beide versies van het verdrag.

Veel Conservatieven willen nog steeds een referendum. Andrew Rosindell, een tamelijk ondergeschikt lid van Camerons schaduwkabinet, verklaarde gisteren tegenover de BBC dat de kiezers „een referendum willen, in welke omstandigheden ook, en ik denk dat dat iets is waarop de Britse bevolking recht heeft”.

De populaire Boris Johnson, burgemeester van Londen, ging iets minder ver. Hij stelde voor om delen van het verdrag alsnog aan de bevolking ter goedkeuring voor te leggen, ook als het verdrag al in werking was getreden. „Ik zou het idee van een Europese president er uitpikken omdat het zo symbolisch is voor wat ze proberen te bereiken, en een Europees buitenlands beleid”, verklaarde hij. Een doorn in het oog van veel Tories is dat juist Tony Blair geldt als de grootste kanshebber om deze nieuwe functie te bekleden.

Ook zwaargewichten aan de andere kant gooiden zich daarop in de strijd, voorop de pro-Europese oud-minister van Financiën Ken Clarke en oud-minister van Buitenlandse Zaken Malcolm Rifkind. Die laatste noemde het „absurd” en „zinloos” een referendum te houden wanneer het verdrag al in werking was getreden.

Cameron heeft sinds zijn aantreden in 2005 geflirt met de eurosceptici in de partij. Zo liet hij tot hun plezier de Tories uit de gematigde pro-Europese Europese Volkspartij in het Europees Parlement treden. Nu de regeringsmacht lonkt, wordt het lastiger voor hem alsnog afstand van deze rechtervleugel te nemen.